Đồng bảng Lebanon (Lebanese Pound – LBP) đang ở tâm bão của một trong những cuộc khủng hoảng tiền tệ tồi tệ nhất thế giới hiện nay. Từ vị thế neo cứng ở mức 1.507 LBP đổi 1 USD suốt hơn hai thập niên, đồng tiền này đã bị phá giá nhiều lần và hiện được giao dịch quanh mức khoảng 89.500 LBP cho 1 USD, khiến LBP thường được xếp vào nhóm “yếu nhất thế giới”.

Theo chuyên trang kinh tế của ngân hàng Credit Libanais, Ngân hàng Trung ương Lebanon (BDL) đã nâng tỷ giá chính thức lên 89.500 LBP/USD vào ngày 15/2/2024 trong nỗ lực hợp nhất các mức tỷ giá chợ đen, tỷ giá ngân hàng và tỷ giá trên nền tảng Sayrafa. Hay mới đây, tờ Times of India đã xếp đây là đồng tiền yếu nhất thế giới, với 89.583 LBP “ăn” 1 USD.

Nếu nhìn vào sức mua thực, câu chuyện còn ảm đạm hơn. Một công cụ chuyển đổi tiền tệ quốc tế cho thấy 89.500 LBP chỉ tương đương khoảng 1 USD, nghĩa là tờ tiền 100.000 LBP – nghe có vẻ “to” – thực chất chỉ mua được một chai nước hoặc ổ bánh mì khiêm tốn. Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (World Bank), đồng bảng Lebanon đã mất hơn 98% giá trị so với trước khủng hoảng – một cú rơi tự do đẩy lạm phát lên mức ba chữ số và làm xói mòn gần như toàn bộ thu nhập thực của người dân.

Nền kinh tế co lại, quy mô chỉ còn 20 tỷ USD

Trước khủng hoảng 2019, Lebanon được xem là một nền kinh tế dịch vụ tương đối sôi động ở Trung Đông, dựa nhiều vào ngân hàng, du lịch, kiều hối và thương mại khu vực. Tuy nhiên, sau cú sốc tài chính 2019, đại dịch, vụ nổ cảng Beirut 2020 và bất ổn chính trị kéo dài, quy mô kinh tế đã co lại đáng kể. Theo dữ liệu Ngân hàng Thế giới, GDP danh nghĩa của Lebanon năm 2023 chỉ còn khoảng 20,1 tỷ USD, giảm sâu so với mức trước khủng hoảng và thấp hơn rất nhiều so với mức trung bình thế giới.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính cuộc khủng hoảng kéo dài gần bốn năm đã khiến GDP thực của Lebanon suy giảm khoảng 40%, trong khi đồng tiền nội tệ lao dốc, dự trữ ngoại hối cạn kiệt và hệ thống ngân hàng gần như tê liệt. Điều này đặt Lebanon vào nhóm những cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất thế giới trong vài thập niên gần đây.

Đồng tiền yếu đi song hành với nghèo đói tăng vọt

Đằng sau các con số là đời sống bị siết chặt của hàng triệu người dân. Báo cáo “Lebanon Poverty and Equity Assessment 2024” của World Bank cho biết tỷ lệ nghèo đã hơn gấp ba lần trong một thập kỷ, lên tới 44% dân số. Nhiều hộ gia đình buộc phải cắt giảm tiêu dùng thực phẩm tươi như thịt, rau, trái cây, thay bằng lương thực rẻ tiền như bánh mì và ngũ cốc để xoay xở trong bối cảnh thu nhập bị bào mòn bởi lạm phát.

IMF cũng cảnh báo Lebanon đang ở trong một “tình thế rất nguy hiểm” khi cải cách bị đình trệ, khiến khủng hoảng kéo dài trở thành trạng thái “bình thường mới”, làm suy yếu niềm tin của thị trường và khiến đồng tiền nội tệ không thể phục hồi.

Cải cách chậm chạp, niềm tin với LBP vẫn là câu hỏi lớn

Tháng 4/2022, chính phủ Lebanon và IMF đạt một thỏa thuận ở cấp chuyên viên về gói hỗ trợ 3 tỷ USD trong 4 năm, kèm điều kiện nước này phải cải cách mạnh tay hệ thống ngân hàng, tài khóa và hợp nhất các mức tỷ giá. Việc nâng tỷ giá chính thức lên 89.500 LBP/USD năm 2024 được xem là một bước đi nhằm đáp ứng yêu cầu này.

Tuy nhiên, đến nay nhiều cải cách cốt lõi – như xử lý lỗ lũy kế trong bảng cân đối ngân hàng, tái cấu trúc nợ công, tăng cường minh bạch và chống tham nhũng – vẫn chưa được thực hiện trọn vẹn. IMF trong tuyên bố tháng 5/2024 tiếp tục nhấn mạnh rằng sự chậm trễ cải cách đang “gây tổn thất nặng nề cho nền kinh tế và người dân Lebanon”, và triển vọng vẫn “rất bất định”.