Dự án tái thiết Vĩnh Hưng sẽ trở thành đô thị kiểu mẫu của Việt Nam

ẢNH: TUẤN MINH

Từ bồi thường đất đai đến tái thiết không gian sống và sinh kế

Phát biểu tại tọa đàm về tái thiết đô thị Vĩnh Hưng , KTS Phan Đăng Sơn , Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhấn mạnh một trong những yêu cầu quan trọng nhất của quá trình tái thiết đô thị là phải bảo đảm an cư, sinh kế và quyền lợi của người dân. Việc tạo sinh kế, giải quyết việc làm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế cho người dân cần được tính toán ngay từ giai đoạn lập quy hoạch, thay vì chờ đến khi thực hiện giải phóng mặt bằng hoặc bố trí tái định cư. 

Với đề án tái thiết đô thị Vĩnh Hưng , ông Sơn cho rằng các chính sách hiện nay đã được tính toán chặt chẽ đến lợi ích của nhiều bên và đáp ứng tất cả các tiêu chí này. Cụ thể, tại khu vực cải tạo, chỉnh trang, người dân cơ bản tiếp tục sinh sống tại chỗ, đồng thời được hưởng lợi từ hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các tiện ích được nâng cấp. Trong khi đó, đối với khu vực tái thiết, phương án đang nghiên cứu có bố trí quỹ đất hơn 14 ha dành cho tái định cư tại chỗ, chủ yếu theo mô hình nhà cao tầng. Đáng chú ý, người dân sau tái thiết còn cần được ưu tiên tiếp cận, thuê và khai thác các không gian dịch vụ, thương mại phù hợp để duy trì hoặc phát triển sinh kế. 

"Tư duy tái thiết đô thị hiện nay cần chuyển từ việc chủ yếu bồi thường khi thu hồi đất sang tái thiết toàn diện không gian sống, điều kiện sinh hoạt và sinh kế của người dân. Đây cũng là yếu tố quan trọng để tạo sự đồng thuận, bảo đảm người dân thực sự được hưởng lợi từ quá trình phát triển đô thị. Trong đó cần cân bằng lợi ích giữa người dân, Nhà nước và nhà đầu tư, đặc biệt chính sách bồi thường cần được xây dựng theo hướng phù hợp, tiệm cận thị trường, ưu tiên tái định cư tại chỗ và đa dạng hóa các loại hình nhà ở, đáp ứng điều kiện kinh tế khác nhau của người dân. Qua nghiên cứu phương án quy hoạch Vĩnh Hưng , đề án đã bước đầu tiếp cận những yêu cầu này", KTS Phan Đăng Sơn nhận xét.  

KTS Phan Đăng Sơn cho biết, ý kiến của một số người dân mong muốn áp dụng các mức bồi thường khác nhau giữa đất thu hồi để xây dựng công trình công cộng, hạ tầng và đất sử dụng để xây dựng nhà cao tầng, nhà tái định cư hoặc công trình thương mại.

Theo Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nếu xét trên tổng thể cấu trúc đô thị, việc phân chia như vậy cần được cân nhắc kỹ. Bởi trong phương án tái thiết được nghiên cứu, khoảng 70% diện tích được dành cho không gian công cộng, hạ tầng và các tiện ích phục vụ cộng đồng. Phần còn lại khoảng 30% dành cho các công trình cao tầng, bao gồm nhà ở tái định cư và công trình thương mại. Việc giải thích rõ cơ chế cân bằng lợi ích này có ý nghĩa quan trọng để người dân hiểu, đồng thuận và tham gia quá trình tái thiết.

Một yêu cầu khác được KTS Phan Đăng Sơn đặc biệt nhấn mạnh là chất lượng nhà ở tái định cư. Theo đó, nhà tái định cư phải được đầu tư đồng bộ, bảo đảm chất lượng công trình và các tiện ích, không được thua kém nhà ở thương mại. Ông dẫn thực tế một số khu nhà tái định cư trước đây, trong đó có những trường hợp tại khu vực Gia Lâm, người dân không muốn hoặc không thể chuyển đến sinh sống do điều kiện nhà ở chưa đáp ứng nhu cầu. Với phương án tái thiết Vĩnh Hưng, qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy đã có sự quan tâm đến vấn đề chất lượng nhà tái định cư, nhằm tránh lặp lại những hạn chế trước đây.

Phát triển đô thị kiểu mẫu và đáng tự hào 

Bên cạnh việc bảo đảm quyền lợi người dân, KTS Phan Đăng Sơn cho rằng đồ án quy hoạch Vĩnh Hưng đã ứng dụng mô hình quy hoạch đô thị hiện đại, nhân văn, đang được nhiều quốc gia trên thế giới ưa thích và triển khai thực hiện. Một trong số đó là mô hình đô thị 15 phút. Theo mô hình này, người dân có thể tiếp cận phần lớn các tiện ích thiết yếu phục vụ sinh hoạt hằng ngày trong khoảng 15 phút di chuyển, từ trường học, nhà trẻ, không gian vui chơi, giải trí đến các dịch vụ công cộng. Mục tiêu là giảm nhu cầu di chuyển xa, tiết kiệm thời gian, hạn chế áp lực giao thông và nâng cao chất lượng sống. Mô hình này đã được nghiên cứu và triển khai tại nhiều thành phố như Paris (Pháp), Copenhagen (Đan Mạch) và Singapore. 

Ông Sơn nhấn mạnh, đối với các khu vực đô thị đã phát triển từ lâu, có mật độ xây dựng cao, đường sá chật hẹp, hạ tầng xuống cấp và không đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy, chống ngập úng, việc tái thiết theo định hướng TOD có thể tạo ra sự thay đổi căn bản. Mô hình này thường gắn với các công trình cao tầng được tổ chức hợp lý quanh những đầu mối giao thông công cộng, đồng thời bố trí hệ thống hạ tầng, không gian xanh và tiện ích phục vụ người dân. Tuy nhiên, Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam nhấn mạnh không thể triển khai TOD một cách manh mún. "Nếu chỉ giải phóng mặt bằng từng phần, giữ lại những khu vực xây dựng cũ không phù hợp mà thiếu sự tổ chức lại đồng bộ, sẽ rất khó giải quyết triệt để các vấn đề về giao thông, môi trường, cây xanh, phòng cháy chữa cháy và chống ngập úng", ông Phan Đăng Sơn nhấn mạnh, "Tái thiết theo định hướng TOD phải được nhìn nhận như một cuộc chuyển đổi lớn về cấu trúc đô thị, đòi hỏi tổ chức lại không gian một cách tổng thể và đồng bộ".

Một yếu tố quan trọng không kém, KTS Phan Đăng Sơn cho rằng trong quá trình đô thị hóa, người dân cần được tiếp tục duy trì mối liên hệ với không gian văn hóa đã gắn bó qua nhiều thế hệ. Đô thị mới không nên làm mất đi những giá trị tinh thần, ký ức và bản sắc vốn có của cộng đồng. "Qua nghiên cứu phương án quy hoạch Vĩnh Hưng , tôi nhận thấy nội dung này đã được quan tâm trong việc tổ chức không gian giữa khu vực chỉnh trang và khu vực tái thiết. Muốn người dân đồng thuận, trước hết phải giúp họ hiểu rõ bản chất của quy hoạch, những vấn đề mà quy hoạch sẽ giải quyết và những lợi ích thực tế sau khi triển khai", ông Sơn chia sẻ. 

Đánh giá về phương án quy hoạch Vĩnh Hưng , KTS Phan Đăng Sơn cho rằng Vĩnh Hưng có lợi thế vị trí khi nằm giữa đường Vành đai 2 và Vành đai 3, trong không gian đô thị đang có nhiều thay đổi của Hà Nội. Trước đây, khu vực này mang nhiều đặc điểm của vùng ngoại thành. Tuy nhiên, cùng với quá trình mở rộng và phát triển của Thủ đô, Vĩnh Hưng ngày càng có vị trí quan trọng trong cấu trúc đô thị. Đặc biệt, khu vực có lợi thế kết nối với sông Hồng và trục cảnh quan sông Hồng. Nếu được tổ chức hợp lý, các không gian xanh ven sông có thể lan tỏa vào bên trong đô thị, kết hợp với hệ thống công viên, công trình kiến trúc và tiện ích công cộng để tạo ra những điểm nhấn mới. Không gian này thậm chí có thể hình thành các điểm đến du lịch, văn hóa và dịch vụ hấp dẫn trong tương lai. 

Ông Sơn đánh giá, nếu được triển khai thành công, phương án tái thiết Vĩnh Hưng không chỉ cải thiện điều kiện sống cho người dân mà Vĩnh Hưng có cơ hội chuyển mình thành một khu đô thị hiện đại, có bản sắc, gắn với giao thông công cộng và phát triển xanh, thể hiện năng lực sáng tạo và phát triển đô thị của Việt Nam trong tương lai.