Hiệp hội về thực phẩm nêu bất cập của Nghị định 46, kiến nghị sửa đổi căn cơ

Ngày 6-2, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức hội thảo với chủ đề tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện chính sách pháp luật mới về an toàn thực phẩm.

Hội thảo diễn ra sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP về việc tạm ngưng hiệu lực và điều chỉnh thời hạn áp dụng Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26-1-2026 quy định chi tiết thi hành một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27-1-2026 quy định về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm.

Trong tham luận gửi đến hội thảo, Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TPHCM (FFA ) đã nêu vấn đề về cách tiếp cận chính sách và khả năng thực thi trên thực tế khi triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13.

Theo FFA , chỉ sau một đêm, từ ngày 25 sang 26-1, rất nhiều doanh nghiệp rơi vào tình thế hoàn toàn mới khi quy định thay đổi và áp dụng ngay. Cả doanh nghiệp lẫn cơ quan thực thi ở địa phương đều lúng túng, không kịp chuẩn bị và cũng không có hướng dẫn cụ thể để thực hiện. Hệ quả là hàng loạt lô hàng bị dừng tại cửa khẩu, doanh nghiệp không biết phải bám vào quy định nào để thông quan.

Hiệp hội cho biết một nghị định có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng nhập khẩu – sản xuất – lưu thông thực phẩm, lẽ ra cần có thời gian chuyển tiếp hợp lý để cơ quan quản lý chuẩn bị nguồn lực và doanh nghiệp điều chỉnh để thích ứng.

Bên cạnh vấn đề thời điểm hiệu lực của nghị định, FFA cũng băn khoăn về năng lực thực thi ở cấp địa phương - mắt xích trực tiếp triển khai Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 có đi vào cuộc sống hay không.

Theo FFA , cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đều giao thêm một khối lượng công việc rất lớn cho các cơ quan chuyên môn tại địa phương, từ thẩm định hồ sơ kỹ thuật phức tạp, xác định chỉ tiêu kiểm nghiệm, tổ chức lấy mẫu, phối hợp kiểm tra nhà nước, đến cấp các loại giấy xác nhận.

"Đây không chỉ là tăng số lượng thủ tục công việc, mà là tăng mạnh yêu cầu về chuyên môn sâu, nhân lực có chứng chỉ, phòng kiểm nghiệm đạt chuẩn và quy trình phối hợp liên ngành"- FFA nêu rõ và bày tỏ lo ngại nếu lực lượng thực thi bị quá tải, doanh nghiệp sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng khi kéo dài thời gian xử lý hồ sơ, ảnh hưởng sản xuất kinh doanh và gia tăng chi phí tuân thủ.

Cần sửa đổi một cách căn cơ Nghị định 46

Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP HCM cho rằng, những vi phạm về hàng giả, hàng kém chất lượng được phát hiện trong thời gian qua phần lớn xuất phát từ lỗ hổng ở khâu hậu kiểm, từ việc giám sát sau lưu thông chưa đủ nguồn lực và chưa đủ hiệu quả.

Nhưng thay vì tập trung khắc phục điểm yếu ở khâu hậu kiểm, Nghị định 46 lại mở rộng rất mạnh các thủ tục kiểm tra nhà nước, cả tiền kiểm lẫn hậu kiểm, với tần suất và phạm vi lớn hơn rất nhiều.

Theo ước tính của FFA , yêu cầu kiểm tra có thể tăng gấp 10 đến 20 lần so với Nghị định 15 trước đây. Quy trình kiểm tra nhà nước cũng bị kéo dài và phức tạp hơn. Từ mô hình 2 cấp theo Nghị định 15 trước đây, nay chuyển thành 3 cấp.

Trước đây, bộ chuyên ngành chỉ định một cơ quan kiểm tra nhà nước (thường là cơ quan kiểm nghiệm) - cơ quan này lấy mẫu, kiểm nghiệm và cấp xác nhận. Nay theo Nghị định 46, phải qua thêm bước cơ quan quản lý nhà nước xác định chỉ tiêu, tổ chức lấy mẫu, rồi mới chuyển sang cơ quan kiểm nghiệm, sau đó lại quay về cơ quan quản lý để cấp giấy xác nhận. Quy trình nhiều tầng nấc hơn, đồng nghĩa với thời gian dài hơn và áp lực lớn hơn cho bộ máy thực thi.

Tương tự, Nghị quyết 66 quy định thủ tục đăng ký bản công bố sản phẩm phức tạp hơn rất nhiều. Nội dung hồ sơ tăng tới 957% (từ 6 mục 7 nội dung lên 9 mục 74 nội dung), thời gian thẩm định tăng hơn 11 lần (từ 7 ngày lên 90 ngày). Trong khi đó, đây vẫn chủ yếu là tiền kiểm về hồ sơ, chưa chứng minh được hiệu quả tương xứng trong kiểm soát chất lượng thực phẩm.

Trong khi đó, theo FFA , xu hướng quản lý trên thế giới từ lâu đã chuyển sang hậu kiểm dựa trên quản lý rủi ro - tập trung nguồn lực vào nhóm sản phẩm, doanh nghiệp và chuỗi cung ứng có nguy cơ cao, thay vì dàn trải tiền kiểm trên diện rộng.

Từ những vướng mắc từ thực tế vừa qua, FFA cho rằng việc Chính phủ lùi thời điểm áp dụng 2 văn bản nêu trên đến hết ngày 15-4-2026 mới chỉ là giải pháp tình thế để giảm áp lực trước mắt cho doanh nghiệp và cơ quan thực thi.

Hiệp hội lo ngại, nếu sau mốc thời gian đó các quy định được áp dụng trở lại mà nội dung cốt lõi không được điều chỉnh, thì nguy cơ ách tắc, quá tải trong thực thi rất có thể sẽ lặp lại. Bởi những khó khăn vừa qua không chỉ xuất phát từ yếu tố thời điểm, mà từ chính cách tiếp cận quản lý và cách thiết kế quy định khi nhiều nội dung chưa phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp và cũng chưa tiệm cận với thông lệ quản lý quốc tế hiện nay.

Do đó, FFA kiến nghị Chính phủ xem xét chỉ đạo Bộ Y tế và các bộ liên quan khẩn trương rà soát và sửa đổi một cách căn cơ cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13, không chỉ điều chỉnh kỹ thuật hay tiếp tục gia hạn thời gian áp dụng.

Theo kiến nghị của hiệp hội này, trọng tâm sửa đổi phải chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm thực chất, giảm các thủ tục tiền kiểm hình thức, đồng thời chỉ triển khai khi năng lực thực thi của cơ quan chuyên môn địa phương đã được đánh giá và chuẩn bị tương xứng.