Hơn 100.000 người mất việc chỉ trong 1 tháng, làn sóng thất nghiệp tồi tệ nhất sau gần 2 thập kỷ vì AI

Tờ Financial Times (FT) cho hay những dự báo về sự ổn định của kinh tế Mỹ vừa bị dội một gáo nước lạnh khi hàng loạt báo cáo mới nhất cho thấy thị trường việc làm đang ở tình trạng tồi tệ hơn nhiều so với những gì các nhà hoạch định chính sách tại Cục Dự trữ Liên bang (Fed) hình dung.

Theo báo cáo từ công ty dịch vụ nhân sự Challenger, Gray & Christmas, số lượng cắt giảm việc làm tại Mỹ trong tháng 1 đã vọt lên mức 108.435 người. Đây không chỉ là một con số đơn thuần, mà là mức khởi đầu năm tồi tệ nhất kể từ thời kỳ khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2009.

So với tháng 12 năm trước, tỷ lệ sa thải đã tăng tới 205%, một tốc độ tăng trưởng khiến ngay cả những nhà kinh tế lạc quan nhất cũng phải lo ngại.

Ông Andy Challenger, Giám đốc doanh thu của Challenger, nhận định rằng thông thường quý I luôn là thời điểm biến động nhân sự, nhưng con số của tháng 1 năm nay cho thấy một tín hiệu tiêu cực rõ ràng. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp đã lên kế hoạch cắt giảm từ cuối năm 2025 và họ đang nhìn nhận triển vọng kinh tế năm 2026 với thái độ thiếu lạc quan.

Sự suy yếu không chỉ dừng lại ở các đợt sa thải. Dữ liệu từ Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy số lượng vị trí tuyển dụng mới đã rơi xuống mức thấp nhất trong hơn 5 năm qua vào tháng 12.

Cụ thể, các doanh nghiệp chỉ đăng tuyển 6,5 triệu vị trí, thấp hơn đáng kể so với mức 6,9 triệu của tháng 11 và kém xa con số 7,25 triệu mà các chuyên gia Phố Wall dự báo trước đó.

Nghịch lý

Chỉ mới tuần trước, Chủ tịch Fed Jay Powell còn tự tin khẳng định thị trường lao động đang cho thấy "bằng chứng của sự ổn định". Tuy nhiên, những dữ liệu thực tế vừa công bố lại đang đi ngược lại nhận định này.

Chuyên gia kinh tế trưởng Samuel Tombs từ Pantheon Macroeconomics cho rằng Ủy ban điều hành của Fed dường như đã quá vội vàng khi chuyển trọng tâm từ thị trường lao động quay lại vấn đề lạm phát.

Thực tế, số lượng đơn xin trợ cấp thất nghiệp vào cuối tháng 1/2026 đã tăng thêm 22.000 đơn, đạt mức 231.000, vượt xa kỳ vọng của thị trường. Chuyên gia kinh tế Cory Stahle từ trang web tuyển dụng Indeed thậm chí còn đưa ra cảnh báo đanh thép rằng thị trường lao động đang tiến sát đến "điểm gãy định mệnh".

Trước những tín hiệu tiêu cực này, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ đã giảm mạnh khi các nhà đầu tư bắt đầu đặt cược lớn hơn vào việc Fed sẽ phải cắt giảm lãi suất sớm trong năm nay. Lợi suất kỳ hạn 2 năm, vốn cực kỳ nhạy cảm với các kỳ vọng chính sách tiền tệ, đã giảm xuống mức 3,47%, mức thấp nhất trong vòng một tháng qua.

Một điểm đáng chú ý trong làn sóng sa thải lần này là sự hiện diện của trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi người tiêu dùng vẫn chi tiêu mạnh mẽ và cơn sốt AI thúc đẩy đầu tư doanh nghiệp, thì chính công nghệ này cũng đang bắt đầu thay thế con người. Báo cáo của Challenger chỉ ra rằng có ít nhất 7.624 trường hợp bị cắt giảm trực tiếp do lý do AI.

Khoảng 2/3 sự sụt giảm trong báo cáo mở rộng việc làm của BLS đến từ lĩnh vực dịch vụ chuyên môn và kinh doanh. Các nhà phân tích cho rằng đây là dấu hiệu cho thấy AI đang khiến các chủ doanh nghiệp "nhấn phanh" trong việc tuyển dụng nhân sự mới.

Bên cạnh đó, các "ông lớn" công nghệ cũng đang tái cấu trúc mạnh mẽ: Amazon cắt giảm 16.000 nhân sự để tinh gọn bộ máy quản lý, trong khi UPS cũng loại bỏ tới 30.000 vị trí sau khi chấm dứt mối quan hệ với Amazon.

Chuyên gia Sarah House từ Wells Fargo phân tích rằng khi các công ty không còn thấy sự tự nguyện nghỉ việc từ nhân viên và đã cắt giảm tối đa các đợt tuyển dụng mới, quyết định sa thải bắt buộc sẽ trở thành đòn bẩy cuối cùng mà họ buộc phải sử dụng để kiểm soát chi phí lao động.

Dù tỷ lệ thất nghiệp hiện vẫn ở mức thấp lịch sử 4,4% (số liệu tháng 12), nhưng áp lực đang ngày càng đè nặng. Giới phân tích cho rằng nếu tỷ lệ thất nghiệp tiến tới mốc 4,6%, Fed sẽ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đưa phương án cắt giảm lãi suất trở lại bàn đàm phán vào tháng 3 tới, bất chấp việc "rào cản" để Powell thay đổi quyết định vẫn còn rất cao.

*Nguồn: FT, BI