Cơ sở tham chiếu chưa phù hợp
Góp ý về mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc có mức thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt qua 3 triệu đồng nêu trong dự thảo thông tư hướng dẫn thi hành luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi) của Bộ Tài chính , Thuế tỉnh Thanh Hóa đánh giá đây là bước tiến so với mức 1 triệu đồng hiện nay. Tuy nhiên, quy định này chưa có cơ chế điều chỉnh linh hoạt. Trong bối cảnh kinh tế biến động, nếu chỉ ấn định một con số tuyệt đối trong thông tư sẽ dễ dẫn đến tình trạng lạc hậu sau một thời gian, tương tự vướng mắc của luật cũ. Do đó, Thuế tỉnh Thanh Hóa đề xuất sửa đổi, bổ sung trường hợp chỉ số giá tiêu dùng (CPI) biến động trên 20% so với thời điểm thông tư có hiệu lực, Bộ Tài chính báo cáo chính phủ trình Ủy ban thường vụ Quốc hội điều chỉnh mức thu nhập cho phù hợp với tình hình thực tế.
Trả lời kiến nghị trên, Bộ Tài chính cho biết sẽ căn cứ các chỉ số về mức sống dân cư, thu nhập bình quân xã hội, chỉ số giá và các chỉ số có liên quan, tình hình thực tế để quy định mức này cho phù hợp với bối cảnh kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ. Trường hợp trong tương lai các chỉ số có liên quan có biến động lớn, Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ ban hành văn bản để thực hiện điều chỉnh theo thẩm quyền, không nhất thiết quy định nguyên tắc điều chỉnh tại dự thảo.
Cần tăng ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc
Ảnh: Ngọc Dương
Kiến nghị của Thuế tỉnh Thanh Hóa làm dấy lên vấn đề mức 3 triệu đồng/tháng để xác định người phụ thuộc có hợp lý hay chưa. Liên quan đến con số này, Ban soạn thảo dự thảo đưa ra một lý giải. Thứ nhất, giá cả, mức chi tiêu, thu nhập đã thay đổi nên cần thiết điều chỉnh mức này cho phù hợp với thực tế. Thứ 2, tiêu chí đo lường chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027 - 2030 là có thu nhập từ 2,2 - 2,8 triệu đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và đô thị. Ngoài ra, việc điều chỉnh mức thu nhập để xác định người phụ thuộc có thể tham chiếu mức chi tiêu bình quân, thu nhập bình quân thực tế. Chi tiêu bình quân đầu người năm 2024 là 2,977 triệu đồng/người/tháng, tăng khoảng 1,6 lần so với năm 2014 là 1,888 triệu đồng/người/tháng. Thu nhập bình quân đầu người năm 2024 là 5,415 triệu đồng/người/tháng, tăng khoảng 2 lần so với năm 2014, là 2,637 triệu đồng/người/tháng. Chính vì vậy, ban soạn thảo đưa ra mức thu nhập để xác định người phụ thuộc là 3 triệu đồng/tháng.
Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas, nhận định việc Bộ Tài chính thay đổi tiêu chí ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc , từ tiêu chí hộ nghèo sang tiêu chí chi tiêu bình quân đầu người, là hợp lý và phù hợp với thực tế chi tiêu của người dân. Tuy nhiên, lấy dữ liệu "chi tiêu bình quân đầu người" giai đoạn 2014 - 2024 làm cơ sở để tham chiếu cho năm 2026 là không phù hợp khi mức chi tiêu bình quân đầu người thực tế năm 2026 đã tăng hơn hẳn năm 2024. Ngoài ra, chi tiêu bình quân đầu người được hiểu là mức chi tiêu bình quân đầu người cả nước, bao gồm vùng kinh tế khó khăn, vùng sâu, vùng xa và cả đô thị lớn. Trong khi đó, người lao động có thu nhập và phải đăng ký người phụ thuộc lại tập trung ở các đô thị lớn. Điều này cũng đồng nghĩa mức chi tiêu cho người phụ thuộc ở các đô thị này cao hơn mức chi tiêu bình quân cả nước.
Đề xuất nâng lên 6,2 triệu đồng/tháng/người
Nhìn từ góc độ đó, ông Lê Văn Tuấn cho rằng ngưỡng thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc phải phù hợp với mức sống thực tế, với các nhu cầu cơ bản của người phụ thuộc theo từng giai đoạn và theo khu vực sống. Chuyên gia này đề xuất có thể sử dụng mức lương tối thiểu vùng làm cơ sở xem xét. Hiện tại, bình quân lương tối thiểu vùng áp dụng từ 2026, tương ứng mức 4,5 triệu đồng/người/tháng, thay đổi theo từng năm và ngưỡng thu nhập xác định người phụ thuộc sẽ tự động thay đổi tương ứng. Điều này giúp ngưỡng thu nhập người phụ thuộc dễ dàng được xác định và phù hợp với thực tế từng năm.
Chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú (Trường ĐH Kinh doanh và công nghệ Hà Nội) cũng đánh giá đề xuất nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc từ 1 triệu đồng lên 3 triệu đồng/tháng là bước điều chỉnh tích cực bởi mức 1 triệu đồng đã duy trì 13 năm qua, thời gian áp dụng quá lâu nên bộc lộ nhiều bất cập. Song mức 3 triệu đồng vẫn quá thấp và chưa giải quyết được những bất cập của chính sách thuế hiện hành.
Ông Tú phân tích quy định này sẽ tạo ra sự bất bình đẳng giữa các nhóm người phụ thuộc . Cùng là người phụ thuộc nhưng người không có thu nhập được tính giảm trừ gia cảnh 6,2 triệu đồng/tháng, trong khi người có thu nhập chỉ cần vượt ngưỡng 3 triệu đồng/tháng đã không còn đủ điều kiện được tính là người phụ thuộc . Điều này khiến chính sách thiếu thống nhất và chưa đảm bảo nguyên tắc công bằng. Trên thực tế, số người phụ thuộc có thu nhập không nhiều, phần lớn là người cao tuổi được hưởng các khoản trợ cấp an sinh xã hội như trợ cấp tuất, trợ cấp xã hội... hoặc sinh viên đang độ tuổi đi học muốn đi làm thêm để có kinh nghiệm Nếu các đối tượng này có mức thu nhập quá 3 triệu đồng/tháng mà không được xem là người phụ thuộc thì không được trừ mức giảm trừ gia cảnh cũng như học phí khi xác định thu nhập chịu thuế. Trong khi đó, đối với sinh viên đi làm thêm, việc quy định ngưỡng thu nhập quá thấp còn vô hình trung không khuyến khích lao động và tạo thêm rào cản cho người nộp thuế.
"Đã điều chỉnh thì cần xây dựng chính sách theo hướng đơn giản, thống nhất và công bằng. Nếu tiếp tục quy định một mức riêng là 3 triệu đồng thì sau này khi thu nhập xã hội tăng lên lại phải tiếp tục sửa đổi", ông Tú lưu ý và đề xuất không nên quy định ngưỡng thu nhập 3 triệu đồng đối với người phụ thuộc mà nên thống nhất theo mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc (hiện hành là 6,2 triệu đồng/tháng). Theo phương án này, người phụ thuộc có thu nhập dưới 6,2 triệu đồng/tháng vẫn được tính là người phụ thuộc để giảm trừ gia cảnh.
"Việc áp dụng một ngưỡng chung sẽ giúp chính sách thuế dễ hiểu, dễ thực hiện, đảm bảo công bằng giữa các nhóm người phụ thuộc , đồng thời hạn chế việc phải điều chỉnh ngưỡng thu nhập nhiều lần khi điều kiện kinh tế - xã hội thay đổi", ông Nguyễn Ngọc Tú phân tích.