Kiến nghị bỏ thu phí hạ tầng cảng biển tại TP.HCM như những nơi khác

Thu 2.100 tỉ đồng/ngày, tăng hơn gấp 3 lần sau sáp nhập

Cụ thể, từ 2022, TP.HCM đã áp dụng thu phí sử dụng công trình kết cấu hạ tầng, công trình dịch vụ, tiện ích công cộng trong khu vực cửa khẩu cảng biển trên địa bàn thành phố. Báo cáo cho thấy, đến nay, tổng số phí thu được đã đạt trên 7.500 tỉ đồng, bình quân hơn 6 tỉ đồng/ngày và khoảng 2.100 tỉ đồng/năm kể từ thời điểm triển khai. Nếu mở rộng phạm vi thu cho cả khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu vào TP.HCM như hiện nay, quy mô nguồn thu ước đạt khoảng 3.500 tỉ đồng/năm - cao gấp 3 lần giai đoạn 2022-2025.

Tuy vậy, VISABA cho rằng, dù nguồn thu cao song hiệu quả giải ngân và đầu tư hạ tầng từ nguồn thu này chưa tương xứng. Nhiều công trình kết nối giao thông - cảng biển vẫn thuộc kế hoạch trung và dài hạn và chưa tạo chuyển biến rõ rệt về năng lực logistics. Cập nhật từ Bộ Tài chính, trong 9 tháng tính từ đầu năm, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của Việt Nam mới đạt khoảng 50% so với kế hoạch đã được giao và thấp hơn tốc độ giải ngân cùng kỳ năm 2024.

"Điều này cho thấy, nếu tiếp tục duy trì hoặc mở rộng thu phí, nguồn thu có nguy cơ "tồn đọng", chưa thể phát huy tác dụng đầu tư ngay, trong khi doanh nghiệp phải chịu thêm gánh nặng chi phí logistics, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và mục tiêu đưa TP.HCM vươn mình trở thành trung tâm kinh tế - tài chính trọng điểm của cả nước", công văn của VISABA nhấn mạnh.

Chỉ có TP.HCM và Hải Phòng thu phí này

Trong thực tế, sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu về TP.HCM , theo dự thảo, khu vực Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu sẽ phải chịu mức phí áp dụng tương tự TP.HCM cũ. Điều đó đã tạo ra lợi thế cho hệ thống cảng - logistics tỉnh Đồng Nai và các khu vực ngoài TP.HCM khi các tỉnh thành này không bị áp phí, trong khi lại làm giảm năng lực cạnh tranh của khu vực TP.HCM , tạo ra sự chênh lệch không đáng có về mặt chi phí và cơ hội phát triển.

ẢNH: NG.NGA

Điều đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu đã có xu hướng dịch chuyển hàng hóa ra ngoài khu vực TP. HCM để tiết giảm chi phí. Điều này không chỉ làm suy giảm sản lượng qua cảng và hệ thống ICD - depot trong thành phố, mà còn ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách và vai trò của các trung tâm logistics của khu vực.

Tuy nhiên, theo phản ánh của doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp kinh doanh cảng, việc thu phí đối với hàng hóa được vận chuyển bằng phương tiện đường thủy nội địa là không đúng đối tượng. Chẳng hạn, tại khu vực Cái Mép - Thị Vải, khoảng 90% hàng hóa được vận chuyển bằng sà lan qua hệ thống thủy nội địa, nhờ luồng tuyến thuận lợi, chi phí được tối ưu so với đường bộ. Các lô hàng này hầu như không sử dụng kết cấu hạ tầng đường bộ của TP.HCM . Tuy nhiên, theo phản ánh của các doanh nghiệp, hàng hóa qua đường thủy này vẫn bị áp dụng thu phí. "Điều này gây ra gánh nặng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp vận tải đường thủy, tăng chi phí logistics, không phù hợp với xu hướng khuyến khích phát triển vận tải thủy của quốc gia, hướng tới góp phần giảm khí thải carbon vào môi trường theo cam kết của Chính phủ từ Hội nghị COP26", một doanh nghiệp thành viên VISABA nhấn mạnh.

Theo ông Nhữ Đình Thiện, Phó tổng thư ký VISABA , thực tế, trên thế giới, không có quốc gia nào thu phí hạ tầng cảng biển lại theo tỉnh thành như tại Việt Nam. Tại các trung tâm cảng lớn ở châu Âu, Mỹ, Singapore hay Busan (Hàn Quốc), các loại phí hạ tầng cảng đều do doanh nghiệp khai thác cảng hoặc cơ quan trung ương quy định và thu, chính quyền địa phương không áp dụng thu riêng trên hàng hóa xuất nhập khẩu. "Hiện nay, chỉ có TP.HCM và TP.Hải Phòng thu loại phí này. Điều đó khiến doanh nghiệp xuất nhập khẩu hàng hóa qua cảng biển 2 thành phố này bị tăng chi phí logistics, giảm năng lực cạnh tranh rất lớn", ông Thiện nhận xét.

Kiến nghị bỏ để bảo đảm cạnh tranh công bằng

Trong thực tế, ngay sau khi áp dụng thu phí trên, từ tháng 4.2022, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại TP.HCM cũng kiến nghị không thu. Tại thời điểm đó, Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cùng có báo cáo gửi Chính phủ, cho rằng việc UBND TP.HCM áp dụng thu phí sử dụng hạ tầng cảng biển từ ngày 1.4.2022 là đang tác động tiêu cực đến hoạt động của doanh nghiệp, tăng thêm gánh nặng, giảm tính cạnh tranh và khả năng phục hồi của doanh nghiệp sau đại dịch.

ẢNH: NG.NGA

Trong công văn gửi Sở Xây dựng, VISABA cũng kiến nghị cần có sự bình đẳng giữa các vùng. Cụ thể, TP.HCM cần sớm xem xét bỏ phí hạ tầng cảng biển để các doanh nghiệp xuất nhập khẩu không phải chịu chi phí sử dụng hạ tầng cao, đảm bảo cân bằng chi phí logistics giữa các khu vực nội thành và lân cận thành phố. Thứ 2 là không thu phí đối với những đối tượng không đúng theo quy định hoặc không sử dụng hạ tầng đường bộ, đảm bảo phù hợp với cam kết của Việt Nam với quốc tế; phù hợp với chiến lược phát triển ngành, tập trung phát triển phương thức vận tải xanh bằng đường thủy, hàng trung chuyển, quá cảnh, tạm nhập - tái xuất. Thứ 3, công khai và minh bạch lộ trình đầu tư, tiến độ sử dụng nguồn thu,đảm bảo nguồn phí được giải ngân đúng mục đích và mang lại hiệu quả thực tế cho hệ thống giao thông - cảng biển…