Làm đại lý bán hàng qua mạng, liên kết tiếp thị có bị xem là đồng phạm?

Hàng loạt kênh bán hàng online bị khởi tố, bắt tạm giam

ẢNH: ĐINH ĐANG TẠO BẰNG AI

Thời gian gần đây, một số nhân vật nổi tiếng trên mạng xã hội bị khởi tố, bắt tạm giam trong các vụ án liên quan đến hoạt động kinh doanh, quảng cáo và phân phối hàng hóa. Những vụ việc này thu hút sự chú ý bởi các cá nhân liên quan đều có sức ảnh hưởng nhất định trên mạng xã hội, nơi hoạt động bán hàng có thể tiếp cận lượng lớn người tiêu dùng. Đơn cử ngày 24.8.2026, Vũ Hoàng Hải, chủ kênh YouTube Hải Sapa TV, bị khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về hành vi lừa dối khách hàng. Theo thông tin từ cơ quan chức năng, sản phẩm thịt trâu sấy được sản xuất từ thịt trâu đông lạnh nhập khẩu từ Ấn Độ nhưng được quảng cáo dưới tên gọi "thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc". Vụ án đặt ra vấn đề về tính trung thực của thông tin nguồn gốc sản phẩm khi người có ảnh hưởng trực tiếp tham gia quảng bá và tiêu thụ hàng hóa.

Huấn Hoa Hồng cũng bị khởi tố trong các vụ án liên quan đến hoạt động kinh doanh. Theo thông tin được công bố trong tháng 8.2026, Bùi Xuân Huấn cùng vợ và những người liên quan bị điều tra về các sai phạm liên quan đến kế toán; riêng Huấn còn bị khởi tố bổ sung về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Các nội dung điều tra liên quan đến hoạt động kinh doanh nước hoa, việc kê khai doanh thu và những khoản tiền bị cáo buộc chiếm đoạt. 

Phú Lê là trường hợp khác bị cơ quan chức năng khởi tố trong tháng 8.2026 liên quan đến hoạt động kinh doanh thông qua các doanh nghiệp, việc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền bán hàng và những dấu hiệu vi phạm quy định về kế toán, hóa đơn. Vụ án cho thấy bên cạnh chất lượng sản phẩm và quảng cáo, dòng tiền và việc thực hiện nghĩa vụ kế toán, thuế cũng là những vấn đề cần được chú ý trong kinh doanh online.

Mới nhất, ngày 12.10.2026, Đỗ Thành Tín, chủ kênh YouTube Già làng Tây Nguyên, bị khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp. Vợ Tín cũng bị khởi tố với vai trò đồng phạm. Thông tin ban đầu từ cơ quan chức năng, vụ việc liên quan đến các sản phẩm rượu củ sâm và sâm ngâm mật ong mang nhãn "Ngọc Linh" được phát hiện tại cửa hàng của Tín ở tỉnh Quảng Ngãi. Cơ quan chức năng xác định cơ sở chưa được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý "Ngọc Linh" đối với hoạt động liên quan. Đáng chú ý là trước đó, Đỗ Thành Tín được biết đến qua các video về đời sống, văn hóa và sản vật Tây nguyên và Tín cũng từng xuất hiện trong một số video cùng Hải Sapa TV.

Phân phối, liên kết tiếp thị có bị xem là đồng phạm?

Từ những vụ việc trên, một vấn đề đang được đặt ra: Khi một chủ kênh bị khởi tố vì những sai phạm trong hoạt động kinh doanh, các cá nhân khác từng quảng cáo, tiếp thị liên kết hoặc làm đại lý phân phối sản phẩm cho người đó có phải chịu trách nhiệm pháp lý hay không? Liệu việc chỉ nhận hoa hồng hoặc chia sẻ đường dẫn bán hàng có đủ để loại trừ trách nhiệm?

Trả lời PV Thanh Niên, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại Luật gia Việt Nam cho biết: Dưới góc độ pháp lý hình sự, hành vi liên kết, phân phối hoặc làm đại lý bán hàng trên các nền tảng mạng xã hội hoàn toàn có thể bị xem xét xử lý với vai trò đồng phạm tùy theo mức độ nhận thức và yếu tố lỗi khi thực hiện hành vi. Căn cứ khoản 1 và khoản 3 điều 17 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025), đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm, trong đó người giúp sức là người tạo điều kiện tinh thần hoặc vật chất cho việc thực hiện tội phạm. Đối với các cá nhân, chủ kênh mạng xã hội tham gia liên kết, quảng cáo, livestream, chia sẻ đường dẫn tiếp thị (affiliate marketing) hoặc làm đại lý tiêu thụ hàng hóa cho các đối tượng đã bị khởi tố, trách nhiệm pháp lý được phân định như sau:

Nếu người liên kết, đại lý nhận thức rõ hoặc biết rõ hàng hóa là hàng giả, hàng cấm, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ, không bảo đảm chất lượng, hoặc biết rõ chủ kênh chính có hành vi lừa dối người tiêu dùng mà vẫn cố ý thực hiện hành vi tiếp thị, phân phối nhằm hưởng tiền hoa hồng hay lợi ích vật chất, thì hành vi này đã tạo điều kiện vật chất và tinh thần trực tiếp cho việc tiêu thụ sản phẩm phi pháp. Khi đó, người thực hiện hành vi sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò người giúp sức 

Về các tội danh tương ứng như tội sản xuất, buôn bán hàng cấm (điều 190 Bộ luật Hình sự), tội sản xuất, buôn bán hàng giả (điều 192 Bộ luật Hình sự), tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm (điều 193 Bộ luật Hình sự), hoặc tội lừa dối khách hàng (điều 198 Bộ luật Hình sự). 

Nếu bên liên kết, đại lý hoàn toàn không biết và không thể biết về hành vi gian dối hay tính chất bất hợp pháp của sản phẩm (do bị phía chủ kênh cung cấp thông tin, tài liệu giả mạo về nguồn gốc, chất lượng), họ sẽ không bị coi là cố ý và không bị xử lý hình sự về vai trò đồng phạm. Tuy nhiên, căn cứ luật Thương mại điện tử 2025 và luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, bên tiếp thị, phân phối vẫn phải chịu trách nhiệm liên đới bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng và bị xử phạt vi phạm hành chính do vi phạm nghĩa vụ kiểm tra, cung cấp thông tin trung thực về sản phẩm.