Làm gì để kéo tăng trưởng 6 tháng cuối năm? Chờ các cực tăng trưởng bứt tốc

Dư địa rất lớn từ các đầu kéo

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, hết tháng 6, cả nước chỉ có 9 địa phương bứt phá mạnh mẽ với mức tăng trưởng GRDP trên 10%, số còn lại đạt kết quả dưới mức kỳ vọng. Trong các địa phương tăng trưởng 2 con số, cũng có một số nơi chưa đạt kế hoạch đề ra ban đầu. Nguyên nhân chủ yếu do những điểm nghẽn pháp lý về đất đai chưa được khơi thông triệt để, cộng hưởng với đà suy giảm cục bộ của một số ngành công nghiệp chủ lực trên địa bàn.

PGS-TS Nguyễn Quốc Việt (ĐH Kinh tế Quốc dân) phân tích: Trong nhóm các địa phương chưa đạt mục tiêu tăng trưởng như đã đề ra có nhiều trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, TP.HCM, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Đồng Nai hay Đà Nẵng. Mỗi địa phương này đang sở hữu những lợi thế riêng để có thể đóng vai trò đầu tàu tăng trưởng trong nửa cuối năm.

Ảnh: Nguyễn Long

Chẳng hạn, TP.HCM tuy gặp nhiều khó khăn do quá trình sắp xếp đơn vị hành chính sau sáp nhập khiến việc vận hành bộ máy và điều phối kinh tế phức tạp hơn so với nhiều địa phương khác, song tăng trưởng GRDP nửa đầu năm nay đã đạt 8,55% - mức cao kỷ lục trong vòng 1 thập niên. Sự khởi sắc này dựa trên nền tảng tháo gỡ vướng mắc cho hơn 800 dự án tồn đọng với tổng số vốn giải phóng lên tới hơn 205.000 tỉ đồng cùng hàng loạt dự án hạ tầng lớn bắt đầu đi vào vận hành. Dựa trên bệ đỡ tăng trưởng vững chắc này, lãnh đạo TP đã cam kết với Chính phủ sẽ quyết tâm đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, trong đó quý 3 đạt 11% và quý 4 đạt 11,8%.

Để hiện thực hóa mục tiêu nói trên, TP.HCM sẽ phát động đợt thi đua cao điểm 150 ngày đêm. Cùng với đó, TP đang được T.Ư ủng hộ việc bổ sung nguồn điện và phát triển các dự án điện gió ngoài khơi nhằm bảo đảm an ninh năng lượng cho sản xuất; TP còn có những quyết sách quyết tâm đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, tháo gỡ vướng mắc về giải phóng mặt bằng, vật liệu xây dựng và thủ tục pháp lý để khơi thông nguồn lực. Ngoài ra, TP.HCM tiếp tục phát huy lợi thế là trung tâm dịch vụ, logistics và công nghệ cao của cả nước, thúc đẩy xuất khẩu thông qua khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA), thu hút đầu tư vào các lĩnh vực năng lượng, hạ tầng và kinh tế biển… Đây sẽ là những động lực quan trọng giúp đầu tàu kinh tế cả nước thu hẹp khoảng cách với mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10% trong năm nay.

Tương tự, tại khu vực phía nam, Đồng Nai tiếp tục là trung tâm sản xuất công nghiệp lớn của vùng Đông Nam bộ, có mạng lưới khu công nghiệp quy mô lớn và khả năng thu hút FDI tương đối ổn định. Khi các dự án hạ tầng trọng điểm như sân bay Long Thành, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu hay Vành đai 3 được đẩy nhanh tiến độ, hiệu ứng lan tỏa đối với tăng trưởng của địa phương sẽ rất đáng kể.

Tại khu vực miền Trung, ông Nguyễn Quốc Việt dẫn chứng TP.Đà Nẵng có nhiều dư địa khi nền kinh tế đang chuyển dịch theo hướng dịch vụ chất lượng cao, kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Thống kê cho thấy tăng trưởng GRDP nửa đầu năm nay của Đà Nẵng đã đạt mức ấn tượng 9,52% nhờ sự bùng nổ của khu vực dịch vụ du lịch, lưu trú và thương mại. Tại hội nghị Thành ủy mới đây, lãnh đạo Đà Nẵng nhấn mạnh để đạt được mục tiêu tăng trưởng cả năm từ 11% trở lên, TP xác định phải từ bỏ tư duy điều hành cũ, tập trung cao độ tháo gỡ bằng được các nút thắt về đầu tư, đất đai, quy hoạch và xử lý dứt điểm các dự án chậm tiến độ.

"Xu hướng phát triển kinh tế số, trung tâm tài chính quốc tế và các dịch vụ công nghệ sẽ mở ra cơ hội lớn cho các đô thị lớn ở phía nam như TP.HCM và miền Trung là Đà Nẵng trong thời gian tới", PGS-TS Nguyễn Quốc Việt nêu quan điểm.

Ở phía bắc, Bắc Ninh, Quảng Ninh đang là những xung lực rất mạnh. Các dữ liệu cho thấy Bắc Ninh sẽ tiếp tục là một trong những địa phương có dư địa tăng trưởng mạnh nhờ nền tảng công nghiệp chế biến, chế tạo. Quảng Ninh thì có lợi thế kép từ công nghiệp, logistics, cảng biển và du lịch. Hệ thống hạ tầng đồng bộ và khả năng kết nối với khu vực Đông Bắc cũng như với Trung Quốc sẽ giúp địa phương có điều kiện thu hút thêm các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo cũng như tận dụng sự phục hồi của thương mại và dịch vụ.

"Bộ khuyếch đại" từ các cực tăng trưởng

PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, Phó chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế TP.HCM, đánh giá: Việc nhiều cực tăng trưởng lớn chưa đạt mục tiêu trong 6 tháng đầu năm không chỉ là thách thức, mà còn là dư địa quan trọng cho giai đoạn bứt tốc cuối năm. Khi các đầu tàu như TP.HCM, Đồng Nai, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Đà Nẵng tăng tốc thêm, tác động tuyệt đối và lan tỏa đến tăng trưởng chung sẽ lớn hơn nhiều so với các địa phương quy mô nhỏ.

Ông Huân nhấn mạnh trong tăng trưởng kinh tế, không chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng phần trăm, mà phải nhìn cả quy mô nền kinh tế. Một địa phương nhỏ tăng 12-13% là rất đáng ghi nhận, nhưng một đầu tàu kinh tế lớn tăng thêm 1-2 điểm phần trăm có thể tạo ra giá trị tuyệt đối rất lớn cho GDP cả nước. Từ góc nhìn đó, chuyên gia này phân tích cụ thể về tác động của các cực tăng trưởng trong nửa cuối năm.

Đầu tiên là TP.HCM, đây là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, dịch vụ, logistics và đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước. TP có lợi thế lớn nhất là quy mô thị trường, chất lượng dịch vụ, hệ sinh thái tài chính - ngân hàng, nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và khả năng kết nối quốc tế. Đây không chỉ là nơi tạo ra tăng trưởng trực tiếp, mà còn là "bộ khuếch đại" dòng vốn, công nghệ, thương mại và dịch vụ cho cả vùng phía nam. Với định hướng phát triển Trung tâm tài chính quốc tế, kinh tế số, logistics, công nghiệp công nghệ cao, đô thị sáng tạo và các dịch vụ giá trị gia tăng cao, TP.HCM có khả năng chuyển từ tăng trưởng dựa vào quy mô sang tăng trưởng dựa vào năng suất, vốn quốc tế và đổi mới sáng tạo.

"6 tháng đầu năm, GRDP TP.HCM tăng 8,55%, đóng góp khoảng 24,5% GDP cả nước. Nếu TP.HCM đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong cả năm, tác động sẽ lan tỏa sang toàn vùng Đông Nam bộ, hệ thống cảng biển, logistics, tài chính - ngân hàng, bất động sản, tiêu dùng, công nghiệp hỗ trợ và thị trường lao động", PGS-TS Nguyễn Hữu Huân phân tích.

Trong khi đó, Đồng Nai là ví dụ rất rõ về vai trò của một cực công nghiệp. Trong 6 tháng vừa qua, GRDP Đồng Nai tăng 9,81%, trong đó khu vực công nghiệp và xây dựng tăng mạnh, đóng góp chủ yếu vào tăng trưởng của địa phương. Sân bay Long Thành , hệ thống cao tốc, cảng biển lân cận, các khu công nghiệp lớn và chuỗi cung ứng FDI là nền tảng để Đồng Nai trở thành trung tâm sản xuất - logistics - công nghiệp hỗ trợ quy mô lớn gắn với chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu Đồng Nai bứt tốc thêm trong nửa cuối năm, đóng góp tuyệt đối vào tăng trưởng vùng Đông Nam bộ và cả nước sẽ rất đáng kể.

Bên cạnh đó, Quảng Ninh nằm trong nhóm đã đạt tăng trưởng 2 con số trong 6 tháng đầu năm (GRDP tăng 11,11%). Tỉnh không chỉ tăng trưởng nhờ một ngành, mà có lợi thế đặc biệt ở mô hình phát triển đa trụ cột: công nghiệp, du lịch, cảng biển, logistics, kinh tế cửa khẩu và cải cách thể chế. Đây cũng là địa phương có kinh nghiệm tốt trong phát triển hạ tầng, cải thiện môi trường đầu tư và khai thác không gian ven biển. Khi Quảng Ninh duy trì được tăng trưởng cao và đạt mục tiêu đề ra trong năm 2026 (13%), tác động lan tỏa không chỉ ở vùng Đông Bắc mà còn gắn với hành lang kinh tế Hải Phòng - Quảng Ninh - Hà Nội và kết nối thương mại với Trung Quốc.

Tương tự, Bắc Ninh cũng là một đầu tàu công nghiệp - FDI quan trọng. Nửa đầu năm, GRDP của tỉnh tăng khoảng 10,56%. Bắc Ninh có lợi thế lớn về công nghiệp điện tử, công nghiệp chế biến chế tạo, FDI, chuỗi cung ứng công nghệ cao và vị trí kết nối với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh. Nếu các đơn hàng xuất khẩu tiếp tục phục hồi, Bắc Ninh sẽ đóng góp mạnh vào tăng trưởng công nghiệp chế biến chế tạo - một trong những trụ cột lớn nhất của GDP VN.

"Nói cách khác, sự bứt tốc của các đầu tàu lớn có ý nghĩa "kép": vừa làm tăng quy mô tuyệt đối của nền kinh tế, vừa kích hoạt các chuỗi liên kết vùng. TP.HCM kéo theo tài chính, dịch vụ, tiêu dùng, logistics; Đồng Nai kéo theo công nghiệp và hạ tầng vùng Đông Nam bộ; Quảng Ninh kéo theo du lịch, cảng biển, công nghiệp và kinh tế biên mậu; Bắc Ninh kéo theo FDI, điện tử, công nghệ cao và xuất khẩu. Mỗi địa phương có một lợi thế riêng và nếu biết đặt đúng vai trò trong tổng thể nền kinh tế quốc gia, chúng ta sẽ có một cấu trúc tăng trưởng bổ trợ cho nhau rất hiệu quả", PGS-TS Nguyễn Hữu Huân chỉ rõ.

Phát huy triệt để lợi thế của từng địa phương

Dư địa còn rất lớn, song PGS-TS Nguyễn Quốc Việt lưu ý để tận dụng cơ hội này, các địa phương cần tập trung tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp (DN), từ bảo đảm nguồn cung điện, nhiên liệu, hạ tầng logistics, đến duy trì thông suốt chuỗi cung ứng và hoạt động xuất nhập khẩu, tránh xảy ra tình trạng đứt gãy sản xuất.

"Xuất khẩu hoàn toàn có thể trở thành điểm nhấn tăng trưởng nếu các địa phương chủ động tháo gỡ các nút thắt cho DN. Một động lực quan trọng khác là đầu tư công. Sau 6 tháng đầu năm, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công nhiều nơi mới đạt khoảng 30 - 35%, đồng nghĩa với việc còn tới 65 - 70% kế hoạch vốn phải được triển khai trong thời gian còn lại của năm. Nếu các địa phương tập trung xử lý nhanh các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, nguồn vật liệu xây dựng, điều chỉnh đơn giá và thủ tục đầu tư, tốc độ giải ngân sẽ được cải thiện đáng kể. Hiệu ứng lan tỏa của đầu tư công không chỉ thúc đẩy xây dựng mà còn kích thích tiêu dùng, dịch vụ, công nghiệp và việc làm, qua đó hỗ trợ hoàn thành các mục tiêu tăng trưởng lớn", PGS-TS Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh.

Theo PGS-TS Nguyễn Hữu Huân, thời gian qua Đảng và Chính phủ đã thể hiện quyết tâm rất lớn trong thúc đẩy tăng trưởng, cải cách thể chế, phân cấp phân quyền, tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, đẩy mạnh đầu tư công, phát triển hạ tầng và tạo không gian phát triển mới. Đây là nền tảng rất quan trọng, song để đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2026, đặc biệt là mục tiêu 2 con số, cần biến quyết tâm đó thành tốc độ thực thi cụ thể ở từng bộ, ngành, địa phương và từng dự án.

Ông Nguyễn Hữu Huân chỉ rõ một số điểm nghẽn lớn vẫn đang tồn tại. Thứ nhất là về thủ tục đầu tư, đất đai, quy hoạch, giải phóng mặt bằng. Nhiều dự án lớn có vốn, có nhà đầu tư, có nhu cầu thị trường nhưng chậm triển khai vì thủ tục kéo dài. Thứ hai là giải ngân đầu tư công chưa đồng đều, trong khi đây là "vốn mồi" rất quan trọng để kích hoạt đầu tư tư nhân. Thứ ba là thị trường bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp và tín dụng trung - dài hạn tuy đã phục hồi nhưng vẫn còn thận trọng, ảnh hưởng đến tổng cầu và đầu tư. Thứ tư là khu vực DN, nhất là DN nhỏ và vừa, vẫn chịu áp lực chi phí vốn, chi phí tuân thủ, đơn hàng và dòng tiền. Thứ năm là liên kết vùng còn yếu, nhiều địa phương vẫn phát triển theo ranh giới hành chính thay vì theo chuỗi giá trị và không gian kinh tế.

Để giải quyết những nút thắt nói trên, PGS-TS Nguyễn Hữu Huân kiến nghị đầu tiên phải lập danh mục các dự án trọng điểm có khả năng đóng góp ngay cho tăng trưởng năm nay, đặc biệt là dự án hạ tầng, khu công nghiệp, logistics, đô thị, năng lượng, cảng biển, sân bay, trung tâm tài chính, chuyển đổi số và công nghiệp công nghệ cao. Với từng dự án, cần giao rõ một đầu mối chịu trách nhiệm, thời hạn xử lý và cơ chế tháo gỡ theo tuần, không chỉ theo quý.

Cùng với đó, đẩy mạnh giải ngân đầu tư công theo hướng giải ngân đi kèm hiệu quả lan tỏa. Không nên chỉ chạy theo tỷ lệ giải ngân, mà phải ưu tiên các công trình có khả năng kích hoạt đầu tư tư nhân, mở không gian phát triển mới và tạo năng lực sản xuất mới cho nền kinh tế. Đồng thời, khơi thông dòng vốn cho DN và dự án tốt. Chính sách tiền tệ cần tiếp tục ổn định mặt bằng lãi suất hợp lý, nhưng quan trọng hơn là phải mở rộng các kênh vốn trung - dài hạn như trái phiếu DN, quỹ đầu tư, tín dụng xanh, tài chính hạ tầng, hợp tác công - tư và các cơ chế tài chính mới. Không thể đặt toàn bộ gánh nặng tăng trưởng lên tín dụng ngân hàng.

"Bên cạnh đó, cần thúc đẩy liên kết vùng thực chất. TP.HCM không thể tăng trưởng một mình nếu thiếu Đồng Nai trong chuỗi công nghiệp - cảng biển - logistics. Bắc Ninh không thể tách rời Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh trong chuỗi công nghiệp - xuất khẩu phía bắc. Đà Nẵng cũng cần gắn với Huế, Quảng Ngãi, Tây nguyên trong không gian kinh tế miền Trung. Tăng trưởng cuối năm phải được tổ chức theo vùng kinh tế, không chỉ theo từng địa phương riêng lẻ", ông Nguyễn Hữu Huân nhấn mạnh.