Miền Tây cần bỏ định kiến 'chỉ hợp làm nông nghiệp'

Phải có công nghiệp song hành

Chia sẻ cùng các doanh nghiệp ĐBSCL và Đông Nam bộ tại hội nghị gặp gỡ giữa lãnh đạo VCCI, chính quyền địa phương và các doanh nghiệp đầu ngành tổ chức ở Cần Thơ mới đây (hôm 16.10), PGS-TS Trần Trung Tính, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH-CN), đã chỉ ra một định kiến lâu nay đang kìm hãm miền Tây phát triển.

ẢNH: ĐT

Theo ông, mỗi khi bàn đến công nghiệp nặng ở ĐBSCL, người ta lại nói đây là vùng đất yếu, không làm được. Bên cạnh đó, ĐBSCL lâu nay cứ tự hào về sự trù phú trong nông nghiệp nhưng nếu chỉ tập trung ở nông nghiệp và thủy sản thì rất khó bứt phá. Do đó, vùng bắt buộc phải có tư duy xây dựng một nền tảng công nghiệp song hành.

Ông Tính nêu bài học từ Hà Lan, nơi một nửa diện tích nằm dưới mực nước biển nhưng vẫn phát triển công nghiệp nặng và có cảng Rotterdam là cửa ngõ vào châu Âu với khoảng 400 triệu dân. Nhìn về ĐBSCL, khu vực này nằm ngay trung tâm Đông Nam Á với khoảng 700 triệu dân lại có các cảng biển đang dần thành hình như Hòn Khoai hay Trần Đề, hoàn toàn có thể nghĩ đến việc phục vụ cả Đông Nam Á trong tương lai.

Thứ trưởng Bộ KH-CN cũng gợi mở, từ thềm lục địa giàu tài nguyên dầu khí, miền Tây cũng có thể thu hút và phát triển ngành công nghiệp hóa chất, sản xuất phân bón, hạt nhựa, hóa dược, từ đó phát triển công nghiệp chế tạo, đặc biệt là công nghệ thông tin. Thậm chí trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, thay vì chỉ bỏ tiền nhập khẩu tuabin gió, ĐBSCL cần thu hút tổ hợp cơ khí chế tạo cánh quạt, tuabin ngay tại chỗ để tận dụng lợi thế logistics ven biển đối với hàng siêu trường, siêu trọng.

Dựa vào nông nghiệp rất khó tăng tốc

Góc nhìn của Thứ trưởng Bộ KH-CN càng rõ hơn khi đối chiếu với thực trạng kinh tế vùng. Ông Nguyễn Phương Lam, Giám đốc VCCI Chi nhánh ĐBSCL cảnh báo kinh tế vùng này đã tiệm cận ngưỡng khó tăng trưởng cao và nhanh nếu không có thay đổi về khoa học công nghệ.

Báo động nhất là sự thiếu hụt doanh nghiệp quy mô vừa. Theo ông Lam, bình quân mỗi năm chưa đến 10% doanh nghiệp nhỏ vươn lên được quy mô vừa. "Mà nếu không có doanh nghiệp vừa thì chắc chắn sẽ không có doanh nghiệp lớn", ông Lam nói và cho biết, qua hai năm thống kê, VCCI chưa ghi nhận thêm doanh nghiệp lớn nào ngoài danh sách khoảng 30 doanh nghiệp đầu ngành.

Ngay trong ngành lúa gạo vốn là thế mạnh của ĐBSCL, nhiều doanh nghiệp được xếp vào nhóm lớn cũng đang rất khó khăn. Ông Phạm Thái Bình, Tổng giám đốc Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, cho biết nhiều doanh nghiệp cùng ngành với ông đang khốn đốn với nợ xấu.

Dẫn chứng từ Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, ông Bình đánh giá đây là giải pháp đúng, nếu triển khai được, xuất khẩu gạo có thể từ khoảng 5 tỉ lên 10 tỉ USD. Tuy nhiên, kể cả khi Ngân hàng Nhà nước từng giao Agribank cho vay đề án không cần thế chấp, thì đến nay do nhiều vướng mắc vẫn chưa có dự án nào của đề án được triển khai.

Chia sẻ thực tế này, ông Võ Quốc Thắng, Chủ tịch HĐQT Dongtam Group chỉ ra rằng mặt bằng lãi suất quá cao đang khiến nhiều doanh nghiệp tư nhân phải "thụt lại", dừng các kế hoạch đầu tư.

Ở góc độ doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao, bà Lâm Thúy Ái, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Mebi Farm chỉ rõ thực trạng lãng phí tài nguyên hiện nay: "Nông nghiệp ĐBSCL hiện chưa tuần hoàn được hết, hoặc mới chỉ tuần hoàn một phần. Nếu ứng dụng khoa học công nghệ để xử lý toàn bộ phụ phẩm trong chế biến từ cây trồng, trái cây đến vỏ tôm, phụ phẩm thủy sản thì chúng ta sẽ thu về những sản phẩm giá trị gia tăng rất cao như chitosan hay các hoạt chất sinh học". Tuy nhiên, bà cũng thẳng thắn cho rằng: "Có thực mới vực được đạo. Nếu không có nguồn ngân sách dành riêng cho nghiên cứu và hỗ trợ chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp sẽ rất khó đi đến thành công".

Cần cú hích ngoại lực để bứt phá

Ở góc độ địa phương, ông Trương Cảnh Tuyên, Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ cũng nhìn nhận cơ cấu kinh tế của vùng còn nặng về nông nghiệp (Cần Thơ chiếm gần 22%, các tỉnh khác trên 30%), trong khi tăng trưởng nông nghiệp rất khó giúp toàn vùng đạt mức tăng trưởng hai con số. Ông khẳng định Cần Thơ luôn sẵn sàng đồng hành, tháo gỡ rốt ráo khó khăn cho doanh nghiệp. Ngoài ba trụ cột mũi nhọn là giáo dục, y tế và khoa học công nghệ, Cần Thơ sẵn sàng mở đường cho các dự án công nghiệp quy mô lớn như Khu công nghiệp hóa chất Tân Hòa, hay hỗ trợ Tập đoàn Xuân Thiện nghiên cứu xây dựng tổ hợp luyện thép tại Cảng Trần Đề.

Kết lại hội nghị, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng cũng nhấn mạnh, nếu chỉ dựa vào năng lực tự thân của các doanh nghiệp nội vùng thì mức tăng trưởng của ĐBSCL sẽ chỉ dừng lại ở ngưỡng 4 - 5%, cao lắm là 6 - 7%. Giải pháp là ĐBSCL bắt buộc phải có ngoại lực tác động, phải tạo dựng môi trường đủ hấp dẫn để kéo được các "đại bàng" công nghiệp về làm hạt nhân lan tỏa.

Ông Hùng gợi mở Cần Thơ và các tỉnh cần phối hợp chặt với Khu công nghiệp VSIP Cần Thơ để đón dòng vốn dồi dào từ Singapore và quốc tế vào công nghệ vi mạch, bán dẫn; đồng thời chính quyền và doanh nghiệp phải cùng nhau kiến tạo các chuỗi liên kết cụm ngành thực chất cùng mua cùng bán và chia sẻ thị trường.

Chủ tịch VCCI cũng kêu gọi cộng đồng doanh nghiệp cần mạnh dạn nêu đích danh tên tuổi và hồ sơ từng vụ việc ách tắc để VCCI tổng hợp làm căn cứ thực tiễn, báo cáo lên Thủ tướng, Phó thủ tướng và các cơ quan Trung ương. Ông Hùng thừa nhận không phải vấn đề nào cũng giải quyết được hết, nhưng "không làm thì chả bao giờ có".