Mở rộng 'lá chắn' bảo vệ giao dịch tài chính số

Ngày 6/11, Diễn đàn An ninh Tài chính số Việt Nam 2026 diễn ra tại TP. Hồ Chí Minh, tập trung thảo luận các giải pháp ứng phó với nguy cơ gian lận tài chính trên môi trường số, tăng cường chia sẻ dữ liệu và ứng dụng AI trong bảo vệ khách hàng. Sự kiện do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia chủ trì, Tổ hợp Truyền thông Việt Nam Đầu Tư tổ chức, với sự tham gia của đại diện Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam.

Chủ động ứng phó các nguy cơ an ninh tài chính

Phát biểu tại diễn đàn, ông Trương Minh Huy Vũ, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, cho rằng an ninh tài chính số có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu phát triển kinh tế số và Trung tâm Tài chính quốc tế. Đến năm 2030, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp khoảng 30% vào nền kinh tế. Tuy nhiên, để thu hút các định chế tài chính và dòng vốn quốc tế, Thành phố phải xây dựng được hạ tầng công nghệ an toàn, bảo vệ dữ liệu và tài sản của nhà đầu tư.

Theo đó, TP. Hồ Chí Minh tiếp tục hoàn thiện, cụ thể hóa cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với thanh toán xuyên biên giới, blockchain (chuỗi khối) và tài sản số . Đồng thời, phát triển hạ tầng dữ liệu, AI và chuẩn bị những dự án cụ thể để thu hút các quỹ đầu tư chuyên đề về công nghệ, chuyển đổi số.

Theo Đại tá Nguyễn Bá Sơn, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05), Bộ Công an, năm 2025 ghi nhận hơn 500.000 hoạt động tấn công mạng tại Việt Nam. Nửa đầu năm 2026, cơ quan chức năng ghi nhận gần 1.000 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng, gây thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng.

Trong đó, hệ thống giám sát của NHNN đã kết nối với gần 100 tổ chức tài chính, ghi nhận hơn 668.000 tài khoản, bao gồm tài khoản ngân hàng, ví điện tử và tài khoản tại các tổ chức trung gian thanh toán, có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Ngành Ngân hàng đã chủ động phát đi hàng triệu cảnh báo, thực hiện các biện pháp thu hồi, tạm dừng dòng tiền liên quan đến hoạt động tội phạm mạng.

Đại tá Nguyễn Bá Sơn cảnh báo các nhóm tội phạm đang lợi dụng AI để rút ngắn thời gian tìm kiếm lỗ hổng, khai thác điểm yếu hệ thống. Ngoài mã độc tống tiền, các đối tượng còn phát tán thông tin sai sự thật hoặc lợi dụng sơ hở trong thanh toán để chiếm đoạt tài sản. Vì vậy, bảo đảm an ninh mạng cần được thực hiện ngay từ khâu thiết kế hệ thống, kết hợp tăng cường chia sẻ thông tin và phát triển công nghệ phòng thủ.

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, nhận định ngành Ngân hàng đang chuyển từ phổ cập giao dịch số sang phát triển chiều sâu, với yêu cầu bảo vệ tài sản, dữ liệu và quyền lợi khách hàng ngày càng cao. Theo đó, khoảng 89% người trưởng thành đã có tài khoản thanh toán, trên 70% tổ chức tín dụng ứng dụng AI trong chấm điểm tín dụng, định danh điện tử, phát hiện gian lận và phòng, chống rửa tiền. Tuy nhiên, công nghệ cũng bị tội phạm lợi dụng để tạo hình ảnh, giọng nói giả mạo bằng deepfake, thao túng tâm lý khiến khách hàng tự chuyển tiền.

Bên cạnh đó, sự phát triển của máy tính lượng tử đặt ra thách thức đối với các phương thức mã hóa truyền thống.TS. Đào Minh Tú đề xuất các ngân hàng chuẩn bị lộ trình ứng dụng mật mã hậu lượng tử (PQC), đồng thời xây dựng mô hình phòng vệ ba lớp gồm cảnh báo sớm trên ứng dụng, tạm dừng giao dịch rủi ro cao và hỗ trợ khóa tài khoản 24/7, phối hợp truy vết dòng tiền. Các hệ thống AI cũng phải được quản trị rủi ro, bảo đảm sự giám sát của con người đối với những quyết định quan trọng.

Ngành Ngân hàng tăng năng lực phòng vệ tài chính số

Theo ông Hoàng Minh Tiến, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin, NHNN, trong tám tháng đầu năm 2026, toàn ngành ghi nhận hơn 21 tỷ giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt, với tổng giá trị trên 260 triệu tỷ đồng. Tại nhiều tổ chức tín dụng, tỷ lệ giao dịch qua kênh số vượt 95%.

Cùng với mở rộng thanh toán điện tử, NHNN chủ động phối hợp Bộ Công an triển khai Đề án 06, khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và xác thực sinh trắc học. Đến tháng 10/2026, toàn ngành đã đối chiếu, xác minh hơn 178 triệu hồ sơ khách hàng; 28 ngân hàng và 4 tổ chức trung gian thanh toán đã kết nối nền tảng phục vụ chi trả an sinh xã hội trên VNeID.

Đáng chú ý, sau khoảng một năm vận hành, Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) đã cảnh báo 5,8 triệu lượt khách hàng. Trong đó, gần 1,9 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau cảnh báo, với tổng giá trị gần 7.200 tỷ đồng. Kết quả này cho thấy hiệu quả của việc kết nối dữ liệu nhằm nhận diện rủi ro trước khi giao dịch hoàn tất.

Một thông tin mới được ông Hoàng Minh Tiến công bố là lộ trình triển khai giải pháp truy vết và ngăn chặn khẩn cấp dòng tiền liên ngân hàng. Theo Kế hoạch phối hợp số 513 ký tháng 6/2026, NHNN và Bộ Công an đã thống nhất triển khai giải pháp tại phần lớn ngân hàng thương mại lớn trong năm 2026, tiến tới mở rộng trên toàn hệ thống ngân hàng trong quý I/2027. Giải pháp hướng đến rút ngắn thời gian phản ứng khi tiền lừa đảo được chuyển qua nhiều tài khoản, nhiều ngân hàng.

Song song đó, NHNN tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về an toàn công nghệ. Theo ông Hoàng Minh Tiến, Thông tư 53/2026/TT-NHNN, có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, đặt ra yêu cầu quản trị rủi ro AI , bảo vệ dữ liệu và giám sát của con người. Báo cáo các chỉ tiêu chuyển đổi số ngành Ngân hàng năm 2026 cũng cho thấy, kinh phí dành cho an toàn thông tin, an ninh mạng tại các ngân hàng thương mại chiếm khoảng 17,2% tổng kinh phí chuyển đổi số.

Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Đàm Thế Thái, Phó Tổng Giám đốc HDBank, cho biết ngân hàng đang thí điểm ứng dụng AI phát hiện gian lận theo thời gian thực, hỗ trợ thẩm định và phê duyệt tín dụng tự động trong khoảng 2-3 phút. Ngân hàng cũng hợp tác với các chuyên gia quốc tế để chuẩn bị phát triển các nhà máy AI phục vụ hoạt động ngân hàng và hệ sinh thái.

Trong quản trị rủi ro, HDBank thường xuyên rà soát quyền truy cập hệ thống, cập nhật kiến thức an ninh mạng cho nhân viên và xây dựng phương án ứng phó sự cố. Ông Thái đồng thời đề xuất mở rộng chia sẻ cảnh báo gian lận theo thời gian thực giữa ngân hàng với doanh nghiệp viễn thông, ví điện tử và các sàn tài sản số được cấp phép, hướng đến xây dựng hạ tầng niềm tin số dùng chung.