Mùa mưa dị thường sắp kết thúc

TP.HCM mưa kỷ lục, nắng nóng bất thường

TP.HCM đang bước vào những ngày cuối mùa mưa năm 2026. Nhìn lại mùa mưa năm nay có thể thấy dường như có bao nhiêu nước "ông trời" tập trung đổ dồn xuống vào tháng 9 và đầu tháng 10. Mưa lớn bất thường khiến đô thị lớn nhất cả nước bị ngập nặng ở nhiều khu vực và lặp lại nhiều ngày, giao thông ách tắc nghiêm trọng và cuộc sống thường nhật của một bộ phận dân cư bị ảnh hưởng lớn.

Theo số liệu quan trắc của Đài khí tượng thủy văn Nam bộ , ngày 30.9 tại Bình Chánh ghi nhận lượng mưa bất thường lên đến 246,4 mm; còn tại Thủ Dầu Một lượng mưa đến 110 mm. Trước đó trong 2 ngày liên tiếp là 21 - 22.9, tại Nhà Bè ghi nhận lượng mưa rất lớn đến 178,5 mm và 147,8 mm. Bên cạnh đó, còn có nhiều ngày ghi nhận lượng mưa trên 100 mm như ngày 10.9 tại Cát Lái là 114 mm, Củ Chi 108,2 mm, Mỹ Xuân 117,8 mm. Tổng lượng mưa tháng 9 tại Nhà Bè lên đến 640,1 mm, vượt kỷ lục 502,2 mm từng ghi nhận vào tháng 9.2015 (năm El Nino lịch sử). Tuy nhiên, lượng mưa cao nhất tháng 9 là tại Bình Chánh với 640,8 mm.

Dù mưa lớn bất thường nhiều ngày nhưng ngược lại tháng 9 cũng là tháng có nhiệt độ trung bình cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,6 - 1,2 độ C. Tại trạm Nhà Bè nhiệt độ trung bình tháng là 28,3 độ C, bằng với kỷ lục từng ghi nhận vào năm 2017. Đáng chú ý, có nhiều ngày xuất hiện nắng nóng đến 35 - 36 độ C, và đặc biệt là ngày 7.9 tại trạm Tân Sơn Hòa ghi nhận mức nhiệt lên tới 36,6 độ C.

Đáng chú ý trong liên tiếp hai tháng 8 và 9, TP.HCM cũng trở thành nơi ghi nhận nhiệt độ trung bình ngày cao nhất Nam bộ cùng tại trạm Tân Sơn Hòa là 36 độ C vào ngày 3.8 và 36,6 độ C ngày 7.9.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Nhiều tháng trước đó, TP.HCM cũng như Nam bộ đã trải qua gần một mùa mưa nhưng rất ít mưa; phổ biến chỉ là những cơn mưa rào vừa ào qua đã vội kết thúc. Trong giai đoạn từ tháng 3 - 8, lượng mưa phổ biến thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 40%; đây là lượng mưa thấp nhất cùng kỳ 20 năm qua. Riêng trong tháng 8, lượng mưa tại Thủ Dầu Một thiếu hụt đến gần 160 mm so với trung bình nhiều năm.

Th.S Lê Thị Xuân Lan, chuyên gia khí tượng thủy văn, giải thích: Qua nhiều năm theo dõi khí tượng có thể thấy xu hướng thời tiết ngày càng cực đoan hơn do quá trình ấm lên toàn cầu gây biến đổi khí hậu. Năm nay, quá trình đó còn có sự tác động của hiện tượng El Nino cường độ rất mạnh. Bên cạnh xu hướng chung là nắng tăng mưa giảm thì điểm quan trọng là xu hướng gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan. Và điều này hoàn toàn đúng với những gì đã và đang diễn ra trong mùa mưa năm nay. Những tháng đầu mùa mưa , lượng mưa rất ít và tháng 9 xuất hiện liên tiếp các trận mưa rất lớn. Không chỉ riêng TP.HCM mà El Nino làm thay đổi xác suất và phân bố mưa nói chung. Trong tháng 9, dải hội tụ nhiệt đới hoạt động mạnh gây ra các nhiễu động gió mùa tạo ra các đợt mưa lớn kéo dài.

Theo Đài khí tượng thủy văn Nam bộ , do tác động của El Nino cường độ rất mạnh nên mùa mưa ở TP.HCM và Nam bộ sẽ kết thúc trong khoảng 10 - 15 ngày đầu tháng 11, sớm hơn trung bình nhiều năm từ 10 - 20 ngày.

Siêu El Nino khiến mùa khô khắc nghiệt

Trong bản tin cập nhật ngày 13.10 về diễn biến El Nino của Trung tâm dự báo khí hậu CPC thuộc Cục Quản lý đại dương và khí quyển Mỹ (NOAA) cho biết: El Nino rất mạnh và đang tiếp tục gia tăng cường độ. Cụ thể, tại khu vực Nino 3.4 mức nhiệt là 2,4 độ C, tăng thêm 0,1 độ C so với một tuần trước đó và sắp đạt mốc lịch sử 2,5 độ C.

Hiện tại, siêu El Nino đang tác động mạnh đến thời tiết của Việt Nam. Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia (NCHMF) cho biết: Chỉ trong 15 ngày đầu tháng 10 trên cả nước ghi nhận 59 lần nhiệt độ cao nhất ngày vượt và chạm mốc lịch sử. Trước đó, cả tháng 9 ghi nhận 25 lần nhiệt độ vượt lịch sử. Điều này cho thấy sự tác động ngày càng mạnh mẽ của El Nino đến thời tiết nước ta, đặc biệt là khu vực Nam bộ , nơi đang chuẩn bị vào mùa khô. Trạng thái El Nino đang duy trì rất mạnh, dự báo trong giai đoạn từ nay đến những tháng đầu năm 2027 sẽ là thời kỳ có cường độ mạnh nhất của El Nino . Sau đó, hiện tượng này tiếp tục duy trì đến những tháng đầu mùa hè năm 2027.

Theo đó, từ tháng 11.2026 - 1.2027, trạng thái El Nino tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh với xác suất rất cao ở mức 96%, tăng hơn so với dự báo cùng thời kỳ tháng trước là 3%. Theo đó, nhiệt độ trung bình trên cả nước trong tháng 11 phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ từ 1 - 2 độ C. Trong tháng 12.2026 và tháng 1.2027, nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 - 1,5 độ C, riêng khu vực cao nguyên Trung bộ và Nam bộ cao hơn từ 1 - 2 độ C. Từ tháng 2 - 4.2027, nhiệt độ trung bình trên cả nước phổ biến cao hơn trung bình nhiều năm cùng thời kỳ từ 1 - 2 độ C, có nơi cao hơn 2 độ C.

Theo các chuyên gia khí tượng, TP.HCM và Nam bộ bước vào mùa khô vào giai đoạn El Nino mạnh nhất và có khả năng là sự kiện mạnh nhất lịch sử. Mùa mưa năm 2026 kết thúc sớm và dưới tác động của El Nino thì mùa mưa năm 2027 cũng sẽ đến muộn hơn. Theo đó, xu hướng nắng nóng sẽ gia tăng về mức nhiệt độ cao nhất, số ngày nắng nóng kéo dài hơn, số ngày nắng nóng gay gắt trên 37 độ C gia tăng và khô hạn khốc liệt hơn. Tại TP.HCM , nơi có mức độ đô thị hóa cao, mùa nắng sẽ trở nên khốc liệt hơn khi cộng hưởng với hiệu ứng "đảo nhiệt đô thị". Hiện tượng này khiến nhiệt độ bị giữ lại trong các khối bê tông vào ban ngày và nhả trả lại vào ban đêm làm nóng bức duy trì suốt cả ngày.

Trong khi đó, ở vựa lúa miền Tây, tình trạng nắng nóng và khô hạn cùng với xâm nhập mặn sâu ảnh hưởng đến sản xuất, sinh hoạt của người dân. Dự báo mùa khô năm 2026 - 2027, xâm nhập mặn tại ĐBSCL có thể cao hơn trung bình nhiều năm và có khả năng tương đương mùa khô năm 2015 - 2016. Nguồn nước về đồng bằng được dự báo thuộc nhóm năm ít nước, xấp xỉ năm 2015 - 2016, một số thời kỳ có thể tương tự năm 2019 - 2020; tình trạng xâm nhập mặn có khả năng diễn biến nghiêm trọng. Xâm nhập mặn có thể xuất hiện từ cuối tháng 12.2026 và đạt cao điểm trong giai đoạn từ tháng 1 - 4.2027. Bộ NN-MT khuyến cáo các địa phương cần chủ động rà soát nguồn nước, điều chỉnh lịch thời vụ phù hợp, củng cố hệ thống thủy lợi, chuẩn bị phương án trữ nước ngọt và tăng cường hướng dẫn người dân bảo vệ diện tích sản xuất, nhất là lúa và cây ăn quả có giá trị kinh tế cao.