Nga âm thầm thúc đẩy 'nền kinh tế ngầm' siêu tinh vi, khó truy vết với sự hỗ trợ của tài phiệt châu Âu: EU nóng mắt, lên kế hoạch trừng phạt

Liên minh châu Âu (EU) đang xem xét áp lệnh trừng phạt đối với A7A5 – đồng stablecoin được hỗ trợ bằng đồng ruble Nga và hiện là stablecoin lớn nhất thế giới không neo theo USD.

Theo kế hoạch, các tổ chức và cá nhân trong EU sẽ bị cấm tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp (thông qua bên thứ ba) vào các giao dịch liên quan đến A7A5. Đồng tiền số này là một phần của hệ thống A7 – mạng lưới thanh toán xuyên biên giới mà Moscow phát triển để thay thế hệ thống tài chính do Mỹ dẫn dắt sau khi các ngân hàng Nga bị loại khỏi SWIFT năm 2022.

Một số ngân hàng tại Nga, Belarus và Trung Á cũng bị lọt vào tầm ngắm với cáo buộc hỗ trợ các tổ chức bị trừng phạt thực hiện giao dịch tiền mã hóa.

Đây là động thái mới nhất của EU nhằm ngăn chặn các kênh tài chính gắn với Nga. Trước đó, ngày 19/9, EU đã trừng phạt các nền tảng tiền số, chặn mọi giao dịch của công dân Nga và hạn chế giao dịch với các ngân hàng nước ngoài có liên quan tới lĩnh vực tài chính Nga.

Tiền mã hóa chỉ là một trong nhiều công cụ mà Moscow sử dụng để lách các lệnh trừng phạt từ phương Tây.

Chỉ một tuần sau khi EU công bố lệnh trừng phạt các nền tảng tiền mã hóa (19/9), vốn hóa thị trường của A7A5 tăng mạnh từ khoảng 140 triệu USD lên hơn 491 triệu USD vào ngày 26/9, tức tăng 250% chỉ trong một ngày, theo dữ liệu từ CoinMarketCap.

Đến nay, vốn hóa của A7A5 đã ổn định quanh mức 500 triệu USD, tương đương khoảng 43% tổng vốn hóa 1,2 tỷ USD của nhóm stablecoin không neo theo USD. Xếp thứ hai là đồng EURC của Circle, neo theo đồng eu ro, với vốn hóa khoảng 255 triệu USD.

Các đề xuất trừng phạt của EU cần được toàn bộ 27 quốc gia thành viên phê chuẩn trước khi có hiệu lực, và nội dung có thể được sửa đổi trước khi ban hành chính thức.

A7A5 ra mắt vào tháng 2 trên mạng Ethereum và Tron, do doanh nhân Moldova Ilan Shor và ngân hàng quốc doanh Nga Promsvyazbank phát triển.

Theo phân tích của Financial Times (FT), hơn 80% lượng stablecoin A7A5 đã bị “hủy” và tái phát hành chỉ vài ngày sau khi sàn giao dịch Grinex (trụ sở tại Kyrgyzstan) bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt hồi tháng 8.

Grinex bị Mỹ cáo buộc là “hậu duệ” của Garantex, sàn giao dịch từng bị triệt phá hồi tháng 3. Ngay sau khi bị liệt vào danh sách trừng phạt, đơn vị điều hành A7A5 đã xóa sạch nội dung của 2 ví liên kết với Grinex, tương đương 33,8 tỷ token trị giá khoảng 405 triệu USD, chiếm hơn 80% lượng A7A5 lưu hành.

Các ví này được đặt lại số dư về 0 thông qua lệnh “destroyBlackFunds” – gắn nhãn token là “dirtyShares”. Sau đó, lượng token tương ứng được tạo mới hoàn toàn, tách biệt khỏi ví cũ và xóa dấu vết liên quan đến lệnh trừng phạt.

Kể từ tháng 8, ví mới mang tên TNpJj đã xử lý 6,1 tỷ USD giao dịch, chủ yếu trong khung giờ hành chính tại Moscow. Khác với giao dịch thông thường, cách “xóa rồi tái tạo” này khiến việc truy dấu dòng tiền trở nên gần như bất khả thi.

Phương thức trên cho thấy nhóm điều hành A7A5 – hoạt động trên mạng Tron và Ethereum – đã rút kinh nghiệm từ vụ Garantex, khi nhà phát hành stablecoin Tether từng đóng băng 28 triệu USD trong ví liên quan tới sàn này.

A7A5 được đăng ký tại Kyrgyzstan, quốc gia mà Moscow xem là “thân thiện”. Nhà phát hành chính thức là công ty Old Vector cũng bị Mỹ trừng phạt hồi tháng 8.

Tuần trước, giới chức Nga đã chính thức cấp phép cho A7A5 dưới dạng tài sản tài chính kỹ thuật số, cho phép các doanh nghiệp xuất nhập khẩu sử dụng đồng tiền này hợp pháp thông qua nền tảng của Promsvyazbank – ngân hàng quốc phòng thuộc sở hữu nhà nước đang bị phương Tây cấm vận. Ngân hàng này cho biết mỗi token được bảo chứng bằng đồng rúp, và hiện nắm 49% cổ phần trong mạng lưới thanh toán A7.

Chủ sở hữu A7, Ilan Șor, tuyên bố hệ thống đã xử lý hơn 86 tỷ USD trong 10 tháng. Hai chuyên gia tài chính nói với FT rằng A7 hiện có thể chiếm phần lớn thị phần thanh toán xuyên biên giới của Nga, ngoài giao dịch crypto còn cung cấp dịch vụ thanh toán truyền thống bằng hối phiếu.

Theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu CIR (Anh), A7 đang “mở rộng với tốc độ nhanh”, được tài trợ chủ yếu từ nguồn vay của các tổ chức nhà nước Nga.

“Chúng tôi đã tạo ra một doanh nghiệp minh bạch và trung thực – nộp thuế đầy đủ và hoạt động công khai”, Ilan Șor nói với tờ báo kinh doanh Kommersant (Nga), nhấn mạnh rằng nhiều quốc gia đang “quan tâm” đến hệ thống thanh toán thay thế này.

Tham khảo: FT, Cointelegraph