Nghịch lý nghề xây dựng: Học xong có việc làm ngay vẫn chật vật tuyển sinh

Tốt nghiệp được tuyển dụng ngay

Trong bối cảnh hàng loạt dự án đầu tư công, công trình hạ tầng, xây dựng dân dụng và chỉnh trang đô thị đồng loạt triển khai, nhu cầu nhân lực ngành xây dựng tại TPHCM đang tăng mạnh.

Theo thông tin Sở Nội vụ TPHCM cung cấp tại họp báo về tình hình kinh tế - xã hội diễn ra mới đây, các doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng đã đăng ký nhu cầu tuyển dụng hơn 150.000 vị trí tại Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM. Nhiều dự án lớn được triển khai cùng lúc đang tạo áp lực lên thị trường lao động và dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân lực cục bộ.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, Trường Cao đẳng Kiến trúc Xây dựng TPHCM có hơn 380 sinh viên, học viên tốt nghiệp. Cùng thời gian, Phân hiệu Trường Đại học Xây dựng Hà Nội tại TPHCM có hơn 250 người hoàn thành chương trình đào tạo.

Đáng chú ý, 100% người học tốt nghiệp tại hai cơ sở này được các đơn vị, doanh nghiệp xây dựng tuyển dụng ngay. Cơ hội việc làm đối với người được đào tạo trong lĩnh vực xây dựng đang rộng mở.

Chỉ riêng trong tháng 8/2026, các doanh nghiệp tại TPHCM đã đăng ký với Trung tâm Dịch vụ việc làm TPHCM cần tuyển 5.094 lao động thuộc nhóm vận hành máy và lao động kỹ thuật, cao gấp đôi so với 2.218 người tìm việc ở nhóm này.

Còn trong tháng 9, 110 doanh nghiệp tại TPHCM đã tham gia Phiên Giao dịch việc làm trực tiếp, trực tuyến năm 2026 tổ chức vào ngày 14/9, đăng ký tuyển dụng hơn 15.000 lao động. Tuy nhiên, có rất ít công ty tuyển đủ chỉ tiêu nhân sự đề ra.

Có việc làm nhưng chưa đủ sức hút?

Trái với nhu cầu nhân lực đang tăng, nhiều trường trung cấp, cao đẳng lại gặp khó khi tuyển sinh các ngành thuộc khối xây dựng.

Trao đổi với phóng viên, TS Nguyễn Đăng Lý, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Quốc tế TPHCM, cho biết nhà trường có đào tạo khối ngành xây dựng nhưng nhiều năm qua, việc tuyển sinh khó khăn hơn những ngành như kỹ thuật ô tô hay công nghệ thông tin.

Cá biệt, năm nay số học sinh đăng ký ngành xây dựng quá ít, không đủ điều kiện mở lớp. Nhà trường buộc phải tư vấn để người học chuyển sang ngành khác.

Theo TS Nguyễn Đăng Lý, một trong những nguyên nhân chính nằm ở đặc thù nghề nghiệp, mức thu nhập và chế độ đãi ngộ. Nếu sinh viên tốt nghiệp các ngành kỹ thuật ô tô, điện – điện tử và xây dựng có mức thu nhập tương đương, người làm trong ngành xây dựng lại thường phải đối mặt với công việc nặng nhọc hơn, môi trường làm việc vất vả và mức độ rủi ro cao hơn.

Khi chênh lệch thu nhập chưa đủ lớn để bù đắp cho điều kiện lao động, người trẻ có xu hướng lựa chọn những ngành kỹ thuật khác được cho là ổn định và thuận lợi hơn.

Nhận định này cũng tương đồng với đánh giá của Sở Nội vụ TPHCM . Theo cơ quan này, đặc thù công việc nặng nhọc, vất vả khiến doanh nghiệp xây dựng gặp khó trong việc thu hút và giữ chân người lao động. Một bộ phận lao động phổ thông có xu hướng nhận việc ngắn hạn, hưởng lương khoán thay vì ký hợp đồng lâu dài.

Trong khi đó, các khu công nghiệp, doanh nghiệp sản xuất và lĩnh vực dịch vụ cũng đang cạnh tranh mạnh mẽ về nhân lực. Tại phiên giao dịch việc làm tổ chức trong tháng 9, mức lương phổ biến đối với lao động phổ thông được doanh nghiệp đưa ra là 7–12 triệu đồng/tháng; nhóm có chuyên môn, tay nghề hoặc kinh nghiệm phổ biến ở mức 8–15 triệu đồng; các vị trí kỹ sư, quản lý và nhân lực trình độ cao có thể nhận 15–25 triệu đồng/tháng.

Điều này đặt ngành xây dựng vào một cuộc cạnh tranh thực sự. Nếu mức lương không nổi trội, môi trường làm việc chưa được cải thiện và lộ trình nghề nghiệp thiếu rõ ràng, lời hứa “học xong có việc” khó trở thành động lực đủ mạnh để thuyết phục người học.

Cần “đặt hàng” đến từng vị trí việc làm

Theo một số chuyên gia về lao động - việc làm, để tháo gỡ nghịch lý trên, việc đầu tiên là bóc tách nhu cầu hơn 150.000 vị trí tuyển dụng thành một bản đồ nhân lực cụ thể: Doanh nghiệp cần nghề gì, trình độ nào, kỹ năng ra sao, làm việc tại đâu, mức lương và chế độ thế nào...

Nếu không có dữ liệu chi tiết, cơ sở giáo dục nghề nghiệp khó xây dựng chỉ tiêu và chương trình đào tạo sát thực tế. Người học cũng không nhìn thấy rõ cơ hội nghề nghiệp sau khi tốt nghiệp.

Sở Nội vụ TPHCM cho biết thành phố đang phối hợp với ngành giáo dục định hướng các cơ sở giáo dục nghề nghiệp mở rộng chỉ tiêu, đồng thời tăng liên kết trực tiếp với doanh nghiệp để đào tạo theo nhu cầu thực tế. Các trung tâm dịch vụ việc làm cũng tổ chức những phiên giao dịch trực tiếp, trực tuyến và mở rộng kết nối nguồn lao động từ nhiều địa phương.

Tuy nhiên, liên kết không nên dừng ở việc doanh nghiệp đến trường tuyển người sau khi tốt nghiệp. Doanh nghiệp cần tham gia từ khâu xây dựng chương trình, tiếp nhận thực tập, hỗ trợ thiết bị, cấp học bổng và cam kết tuyển dụng theo từng nhóm nghề. Mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng sẽ giúp nhà trường giảm rủi ro mở ngành nhưng không có người học hoặc đào tạo không trúng nhu cầu.

Hoạt động hướng nghiệp cũng cần thay đổi. Thay vì chỉ giới thiệu chung rằng ngành xây dựng “dễ tìm việc”, nhà trường và doanh nghiệp phải cho học sinh thấy rõ mức thu nhập, vị trí khởi điểm, cơ hội thăng tiến, khả năng chuyển sang các lĩnh vực mới như quản lý công trình số, vận hành máy xây dựng, BIM, công nghệ vật liệu và xây dựng xanh.

Về phía doanh nghiệp, bài toán căn cơ vẫn là cải thiện tiền lương, phúc lợi, điều kiện làm việc và an toàn lao động. Khi công việc nặng nhọc và rủi ro hơn các ngành kỹ thuật khác, chính sách đãi ngộ đối với nhân lực ngành xây dựng cũng cần tương xứng.

Nghịch lý của ngành xây dựng hiện nay không nằm ở việc thiếu cơ hội việc làm, mà ở chỗ cơ hội ấy chưa đủ hấp dẫn và chưa được lượng hóa rõ ràng đối với người học. Muốn lấp khoảng trống nhân lực cho các công trình lớn, TPHCM cần đồng thời giải ba bài toán: dự báo đúng nhu cầu, đào tạo đúng địa chỉ và trả công đủ sức giữ người.