Phải chặt bỏ những cây măng cụt hàng trăm năm tuổi do nguồn nước bị ô nhiễm, ông Mai Hữu Tín đã thấy những 'khoản lỗ' không có trong báo cáo tài chính

Gần 20 năm trước, ông Mai Hữu Tín mua được một khu vườn ở Lái Thiêu , vùng đất thuộc Bình Dương cũ nổi tiếng với quả măng cụt . Trong vườn đó có những cây măng cụt cổ thụ hàng trăm năm tuổi.

“Tôi đã nghĩ là mình thật may mắn. Những cây ấy đã được bao thế hệ chăm sóc, giữ gìn. Và giờ đây, đến lượt mình, tôi được tiếp tục giữ chúng để một ngày nào đó trao lại cho con cháu của mình”, ông kể.

Thế nhưng, chỉ vài năm sau, ông phải chặt bỏ những cây cổ thụ đó. Nguồn nước nuôi cây đã bị ô nhiễm bởi nước thải từ một khu công nghiệp ở thượng nguồn.

Đó là câu chuyện mà ông Tín - Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TP.HCM dùng để mở đầu bài chia sẻ tại HAWEE Leaders Forum 2026, với chủ đề “Rise Above Tension – Điều để lại”, diễn ra ngày 5/11.

Từ hình ảnh khu vườn măng cụt năm xưa, ông đặt ra cho các doanh nhân tại sự kiện câu hỏi: “Sau tất cả những thành công mà người ngoài dễ nhìn thấy, điều gì thực sự còn lại?”.

Tổn thất không thể đo đếm bằng tiền

“Tôi vẫn nhớ cảm giác khi chứng kiến những cây măng cụt hàng trăm năm tuổi đó bị hạ xuống, và rồi trở thành củi. Thực sự, tôi thấy mình như đứt từng khúc ruột. Người xưa đã giữ được chúng hàng trăm năm, vậy mà đến lượt tôi thì tôi chỉ giữ được vài năm”, ông day dứt nhưng không quy kết trách nhiệm cho bất kỳ doanh nghiệp nào.

Ở đây, chỉ có hai hình ảnh trái ngược xuất hiện. Tại thượng nguồn, có thể đã có những nhà máy hoạt động hiệu quả, tạo ra sản phẩm, việc làm và lợi nhuận. Nhưng nơi hạ nguồn, một khu vườn trăm tuổi biến mất.

Khoản mất mát đó không xuất hiện trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp nào. Nhưng đối với xã hội, đó là một tổn thất không thể đo đếm đầy đủ bằng tiền.

“Có những giá trị mất hàng trăm năm để hình thành, nhưng chỉ cần vài năm thiếu trách nhiệm là có thể mất đi mãi mãi”, ông Tín cho hay, đồng thời, chỉ ra mâu thuẫn căn bản trong kinh doanh: Giữa thành công của doanh nghiệp và trách nhiệm đối với hệ sinh thái mà doanh nghiệp đang tồn tại, một quyết định có thể rất tốt cho doanh nghiệp, nhưng chưa chắc đã tốt cho cộng đồng.

Doanh nghiệp có thể đẩy chi phí môi trường sang xã hội, ép nhà cung cấp để tăng lãi, hay khai thác những nguồn lực mà thế hệ sau sẽ không còn được sử dụng.

“Và nếu tất cả doanh chủ đều hành động như vậy, liệu cuối cùng chúng ta có còn một môi trường lành mạnh để tiếp tục kinh doanh và để sống hay không?”, vị Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TP.HCM đặt câu hỏi.

Về cá nhân, khi thành lập Công ty CP Đầu tư U&I vào năm 1998, ông Tín đặt nguyên tắc: Không vì lợi ích của mình hay của doanh nghiệp mà gây thiệt hại cho cộng đồng.

Nhưng, câu chuyện khu vườn măng cụt cho ông thấy như vậy là chưa đủ, vì tác động của hoạt động kinh tế không chỉ dừng lại ở hàng rào doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp không thể tự bảo vệ cả một dòng sông, không thể một mình xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao hay nâng năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế. Như vậy, doanh nghiệp cần vượt lên khỏi “logic tối ưu” cho riêng mình để cùng giải quyết những vấn đề chung.

Đó là lý do vị doanh nhân này dành nhiều thời gian cho hoạt động tại Quốc hội, Ban Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tư nhân và hiện nay là Liên đoàn Doanh nghiệp TP.HCM.

“Bởi vì một doanh nghiệp mạnh trong một hệ sinh thái yếu thì khó có thể mạnh mãi được”, ông bổ sung.

Bài học từ quốc đảo 6 triệu dân

Câu chuyện thứ hai ông Tín đưa ra là Singapore, mà chính ông gọi là “một so sánh hơi khập khiễng”.

Singapore có hơn 6 triệu dân, chưa bằng một nửa TP.HCM. Dẫn số liệu của Bộ Nhân lực Singapore, ông cho biết năm 2025, công dân nước này đảm nhiệm hơn 67% vị trí quản lý cấp cao tại các doanh nghiệp lớn được thống kê là tập đoàn đa quốc gia ở Singapore. GDP bình quân đầu người của họ hiện gần 100.000 USD/năm.

Hãy nhớ rằng, khi trở thành quốc gia độc lập vào năm 1965, Singapore chưa phải là một đất nước giàu có. Nước bạn không có tài nguyên thiên nhiên đáng kể, không có thị trường nội địa lớn, và phải đối mặt với rất nhiều khó khăn.

Vậy điều gì đã giúp Singapore tạo ra sự khác biệt lớn như vậy chỉ trong khoảng sáu thập niên?

Ông Mai Hữu Tín cho rằng, có nhiều yếu tố: thể chế, quản trị quốc gia, vị trí địa lý, thương mại quốc tế và khả năng thu hút đầu tư.

Nhưng một trong những yếu tố quan trọng nhất là Singapore đã đầu tư có hệ thống vào việc phát triển con người và tạo ra cơ hội để con người phát huy năng lực của mình.

Theo ông, nước bạn không chỉ đào tạo người dân để có việc làm. Họ tạo điều kiện để nhiều người có thể trở thành những chuyên gia, những nhà quản trị và những nhà lãnh đạo có khả năng làm việc ở quy mô quốc tế.

Điều này khiến Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp TP.HCM suy nghĩ rất nhiều về Việt Nam - nơi có hơn 100 triệu dân và một thế hệ trẻ mang khát vọng.

“Nhưng lợi thế dân số không tự động trở thành lợi thế phát triển”, ông khẳng định. Điều quan trọng là có bao nhiêu người có thể tạo ra giá trị lớn và dẫn dắt người khác cùng phát triển.

Sau 40 năm Đổi Mới, ông cho rằng Việt Nam không thể mãi dựa vào lao động giá rẻ, tài nguyên và gia công. Muốn vươn lên bằng tri thức, công nghệ và năng suất, đất nước cần nhiều nhà lãnh đạo giỏi hơn, không chỉ trong cơ quan nhà nước mà ở từng doanh nghiệp, trường học và cộng đồng.

Sau phần lớn cuộc đời làm kinh doanh, ông Tín tin rằng điều có ý nghĩa lâu dài nhất có lẽ không phải là xây được bao nhiêu doanh nghiệp, mà là góp phần phát triển được bao nhiêu con người.

Cuối bài chia sẻ, ông Tín quay lại khu vườn măng cụt ở Lái Thiêu . Theo ông, di sản luôn có hai phần: những giá trị được giữ gìn từ quá khứ, và những giá trị phải tạo dựng để trao lại cho tương lai.

Doanh nhân có thể để lại doanh nghiệp lớn hơn, tài sản nhiều hơn. Câu hỏi là liệu họ có để lại được một xã hội “mà thành công của người này không phải được đánh đổi bằng mất mát của người khác”, và những con người đủ năng lực, đủ trách nhiệm để làm đất nước tốt đẹp hơn.

“Nếu trước đây tôi dành nhiều tâm sức để xây dựng những gì mình có thể sở hữu, thì hôm nay tôi muốn dành nhiều tâm sức hơn để xây dựng những giá trị không cần thuộc về mình mà vẫn có thể tiếp tục lớn lên”, ông nói.

“Tôi đã không giữ được những cây măng cụt trăm tuổi mà người xưa để lại. Nhưng tôi hy vọng mình có thể góp phần vun trồng những con người mà giá trị họ tạo ra sẽ còn sống mãi sau tôi”, doanh nhân Mai Hữu Tín chia sẻ mục tiêu trước khi khép lại phần trình bày.