Rất nhiều sạp hàng bán đồ thời trang tại chợ An Đông đang muốn sang nhượng. (Ảnh: Trần Chung)
Biển sang nhượng sạp quần áo của bà Loan - một tiểu thương chợ An Đông (TP.HCM) - đã được treo từ hơn 1 năm nay, tuy nhiên, không ai quan tâm và muốn thuê lại.
Đến giờ, theo một cách gượng ép, người phụ nữ U60 này vẫn duy trì công việc bán hàng. 26 năm kinh doanh, bà đang chứng kiến một giai đoạn "lịch sử" – khi mà các cửa hàng quần áo tại chợ An Đông có thể sẽ biến mất vĩnh viễn.
"Đi hỏi xung quanh, ai cũng muốn đóng cửa. Bán được hết hàng tồn, tôi giải nghệ", bà Loan nói và chỉ tay vào dãy sạp treo biển "sang nhượng" chạy dài hành lang chợ.
Hình ảnh những gian hàng đóng cửa chờ chủ mới không chỉ diễn ra trong chợ truyền thống, nó đang lan ra cả mặt tiền ở những con đường vốn sầm uất bậc nhất TP.HCM như đường Ba Tháng Hai, Ngô Đức Kế, Phạm Viết Chánh … Đặc biệt là đường Hai Bà Trưng - nơi vốn tập trung nhiều cửa hàng thời trang - giờ liên tiếp xuất hiện các mặt tiền "vàng" bỏ trống, treo chi chít biển cho thuê.
Mô hình nhà phố thương mại từng phát triển dựa trên ba lợi thế lớn, gồm: lưu lượng khách qua lại cao; khả năng nhận diện thương hiệu tốt; và nguồn cung khan hiếm. Những yếu tố này giúp giá thuê liên tục tăng trong nhiều năm.
Tuy nhiên, khi nền tảng thị trường thay đổi, sự phát triển của thương mại điện tử (TMĐT) và mô hình bán hàng đa kênh khiến doanh thu không còn phụ thuộc hoàn toàn vào vị trí cửa hàng. Lợi thế độc quyền về vị trí, yếu tố từng giúp nhiều mặt bằng nhà phố duy trì mức giá thuê cao, dần suy giảm.
Với phân tích trên, bà Cao Thị Thanh Hương, Phó giám đốc thị trường Savills TP.HCM, nhận định xu hướng này đang thúc đẩy nhiều thương hiệu thu hẹp diện tích cửa hàng, chuyển sang mô hình showroom trải nghiệm hoặc kết hợp giữa bán hàng trực tiếp và trực tuyến. Điều này khiến nhu cầu đối với các mặt bằng lớn, giá thuê cao suy giảm đáng kể.
Một mặt bằng đắc địa tại khu trung tâm TP.HCM dán biển cho thuê. (Ảnh: Trần Chung)
Khác với bức tranh ảm đạm của các cửa hàng vật lý truyền thống, báo cáo mới đây của Công ty CP Chứng khoán Sài Gòn – Hà Nội (SHS) chỉ ra, thị trường TMĐT Việt Nam dự kiến tăng trưởng từ 27,73 tỷ USD năm 2025 lên 33,57 tỷ USD năm 2026.
TMĐT hiện chiếm khoảng 9% tổng doanh thu bán lẻ, cho thấy tốc độ nhanh chóng mà các kênh trực tuyến đang thay thế cửa hàng truyền thống. Riêng lĩnh vực sức khoẻ, làm đẹp, thời trang có giá trị TMĐT bán lẻ dự đạt hơn 5,2 tỷ USD trong năm 2026.
"Các cửa hàng vật lý không thể cạnh tranh với sàn thương mại điện tử và đang 'chết' dần", Minh Thành (34 tuổi, TP.HCM), kinh doanh trong lĩnh vực thời trang gần 10 năm, nói.
Năm 2017, Thành mở cửa hàng thời trang trên đường Cách Mạng Tháng Tám. Chi phí thuê mặt bằng thời điểm đó lên tới 70 triệu đồng/tháng nhưng việc kinh doanh thuận lợi, thu nhập của shop tốt hơn nhiều so với hiện tại.
Tuy nhiên, đại dịch Covid-19 ập đến, hành vi tiêu dùng thay đổi. Khách hàng chuyển nhanh sang mua sắm trực tuyến. Niềm vui được chứng kiến những vị khách tới thử đồ và giao dịch trực tiếp ít dần. Thành quyết định trả mặt bằng và chuyển toàn bộ hoạt động kinh doanh lên các nền tảng online, bán hàng trên các sàn TMĐT.
"Nộp tô" hơn 400 triệu một mùa Tết
Nhưng, đời không như mơ. Việc bán hàng của Thành đang bắt đầu trầy trật với mức phí luỹ tiến của sàn. Anh giải thích bằng việc đưa ra thông tin chi tiết trong một đơn hàng của shop.
Cụ thể: Một chiếc áo dài nam thiết kế có giá bán trên Shopee là 1.657.500 đồng. Mức phí giao dịch mà sàn thu là 409.363 đồng (gần 24,7%). Nếu tính cả mức thuế mà sàn thu hộ (24.863 đồng), thì doanh thu shop nhận được chỉ còn 1.223.274 đồng.
Như vậy, nếu tính một mùa Tết từng bán ra thị trường khoảng 1.000 chiếc áo dài tương tự thì số tiền mà shop quần áo của Thành phải "nộp tô" cho Shopee là hơn 400 triệu đồng. Chưa kể, shop này thường xuyên chi khoảng 15-20 triệu đồng/tháng để chạy quảng cáo trên sàn, nhằm duy trì khả năng tiếp cận khách hàng.
Thông tin một đơn hàng do nhân vật cung cấp.
Dữ liệu từ SHS minh chứng thêm cho sự bức xúc của Minh Thành.
Từ đầu năm 2026 tới nay, cấu trúc phí của Shopee, TikTok Shop và Lazada đều có sự thay đổi theo hướng tăng (bảng dưới), khiến biên lợi nhuận thu hẹp đáng kể, đặc biệt với shop nhỏ. Trong đó, việc Shopee và TikTok Shop đồng loạt tăng phí tác động gần như toàn bộ thị trường khi hai nền tảng này hiện chiếm khoảng 98% thị phần thương mại điện tử B2C tại Việt Nam.
Một số thay đổi về cấu trúc phí năm 2026. (Ảnh: SHS)
Mức phí hiện tại của các sàn TMĐT đang "ăn" trên doanh thu của chủ shop từ 21,8-33,8%, con số này chưa tính chi phí quảng cáo, theo tổng hợp của SHS.
Nhiều nhà bán hàng nhỏ lẻ sau khi trừ đi tất cả các loại phí sàn, chi phí đóng gói, hoàn trả hàng và logistics, biên lợi nhuận thực tế chỉ còn khoảng 5-8%, thậm chí nhiều shop rơi vào tình cảnh càng bán nhiều càng lỗ lớn.
"Sàn o ép các shop từ khoảng nửa năm nay chứ không phải mới đây. Nếu không tính toán kỹ, cửa hàng sẽ 'chết' khi chi phí trên sàn ăn mòn lợi nhuận", Minh Thành cay đắng và nói đang tự xây dựng website lớn mạnh trước khi quyết định từ bỏ bán hàng trên Shopee hay TikTok Shop.
Trong khi đó, nói không với các sàn TMĐT là quan điểm ngay từ khi bắt đầu kinh doanh của Kim Ly - chủ một shop thời trang tự thiết kế.
Bên cạnh việc quảng cáo đa kênh trên các nền tảng mạng xã hội, cô chủ 9x này tự xây dựng website riêng cho thương hiệu. Việc làm tuy mất nhiều thời gian và tốn chi phí nhưng khiến shop của Ly có thể tránh được việc phải "sống mòn" do phụ thuộc vào sàn.
Giải pháp thứ hai của cô là làm ra những sản phẩm mà khách hàng không thể tìm thấy được trên các sàn TMĐT. Cô muốn "đánh" vào tập khách hàng riêng cho thời trang tự thiết kế thay vì bán đại trà.
"Các sản phẩm dễ mua thì họ sẽ tìm trên sàn chứ không đến với shop của tôi", cô nói. "Đừng giống ai".