Ảnh minh họa
Nhật Bản đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn đối với nguồn cung chuối do tình trạng thiếu hụt khí ethylene – nguyên liệu quan trọng được sử dụng để làm chín chuối nhập khẩu trước khi đưa ra thị trường.
Theo Hiệp hội các nhà nhập khẩu chuối Nhật Bản, nguyên nhân chính đến từ sự suy giảm nguồn cung naphtha, một nguyên liệu hóa dầu quan trọng để sản xuất ethylene. Tình trạng này có liên quan đến những gián đoạn kéo dài tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng trọng yếu của thế giới, khiến chuỗi cung ứng dầu mỏ và hóa dầu chịu nhiều sức ép.
Mỗi năm, Nhật Bản nhập khẩu khoảng 1 triệu tấn chuối . Phần lớn chuối được vận chuyển đến nước này khi còn xanh và phải trải qua quá trình làm chín bằng khí ethylene trong các phòng chuyên dụng trước khi được phân phối tới hệ thống bán lẻ. Tuy nhiên, lượng tồn kho naphtha tại Nhật Bản đã giảm khoảng 25% trong năm nay, gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung ethylene.
Ông Eiji Akashi, Tổng thư ký Hiệp hội các nhà nhập khẩu chuối Nhật Bản, cho biết đây là tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhất mà ngành này phải đối mặt trong vòng 50 năm qua.
"Giá cả có thể tăng, nhưng chúng tôi đang làm mọi thứ có thể để tránh tình trạng thiếu hụt. Toàn bộ ngành công nghiệp chuối cam kết duy trì nguồn cung ổn định", ông Akashi nói.
Hiện tại, chuối vẫn đang được vận chuyển bình thường tới các cửa hàng bán lẻ. Một số doanh nghiệp nhập khẩu cũng đã đảm bảo đủ nguồn ethylene cho hoạt động trong khoảng hai đến ba tháng tới. Tuy nhiên, áp lực chi phí đang ngày càng gia tăng khi giá nhiên liệu, bao bì và vận tải đều tăng mạnh.
Dữ liệu của chính phủ Nhật Bản cho thấy trong năm 2025, mỗi hộ gia đình nước này chi trung bình khoảng 5.200 yên (tương đương 33 USD) để mua chuối . Giá chuối bán lẻ tại Tokyo đã tăng 4,4% trong năm ngoái và hiện cao hơn hơn 30% so với năm 2022.
Không chỉ chuối , khí ethylene còn được sử dụng để làm chín nhiều loại trái cây khác như bơ và kiwi, dù nhu cầu sử dụng thấp hơn. Điều này đồng nghĩa với việc tình trạng thiếu hụt ethylene có thể ảnh hưởng đến nhiều phân khúc của thị trường trái cây .
Farmind, doanh nghiệp xử lý khoảng 30% lượng chuối nhập khẩu tại Nhật Bản, cho biết lượng ethylene dự trữ của công ty đang giảm dần. Doanh nghiệp này hiện phải tìm kiếm các nhà cung cấp thay thế cả trong nước lẫn quốc tế nhằm đảm bảo hoạt động sản xuất và phân phối không bị gián đoạn.
Tác động của cuộc khủng hoảng naphtha cũng đang lan rộng sang nhiều ngành công nghiệp khác. Nhà sản xuất đồ ăn nhẹ Calbee mới đây cho biết sẽ chuyển sang sử dụng bao bì in đen trắng cho một số sản phẩm khoai tây chiên do thiếu hụt nguồn mực in có liên quan đến nhựa được sản xuất từ naphtha.
Sự phụ thuộc lớn vào dầu mỏ nhập khẩu và các tuyến vận tải biển quốc tế đang khiến chuỗi cung ứng hóa dầu của Nhật Bản trở nên dễ tổn thương hơn trước các biến động địa chính trị và thương mại toàn cầu. Dù vậy, Thủ tướng Sanae Takaichi khẳng định nguồn cung naphtha hiện vẫn đủ để đáp ứng nhu cầu trong nước cho tới năm sau.
Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đang đẩy mạnh tìm kiếm các giải pháp thay thế. Catalytic Generators, một nhà sản xuất máy phát ethylene của Mỹ sử dụng nguyên liệu từ ngô và các nguồn sinh học khác, đã bắt đầu vận chuyển thiết bị sang Nhật Bản và đang tìm kiếm đối tác phân phối tại thị trường này.
Tuy nhiên, áp lực chi phí vẫn là thách thức lớn. Farmind cho biết một số khoản chi phí liên quan đã tăng gần gấp 10 lần so với trước đây. Doanh nghiệp này cảnh báo rằng nếu tình trạng hiện tại kéo dài, nguồn cung chuối tại Nhật Bản có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng trong tương lai.
"Chuối có thể biến mất khỏi bàn ăn của người Nhật", đại diện Farmind nhận định.