Thúc đẩy ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen trong nông nghiệp tại Việt Nam

Đây là hoạt động chuyên môn trong khuôn khổ Hội nghị Quốc tế Biên giới về Kỹ thuật bộ gen 2026 (Xu hướng và công nghệ tiên phong trong lĩnh vực cải tiến di truyền). Hội thảo có sự tham gia của hơn 100 đại biểu đại diện cho các cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và các tổ chức trong nước, quốc tế.

Hội thảo nỗ lực cập nhật những tiến bộ mới trong nghiên cứu và ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen ; chia sẻ kinh nghiệm quản lý của các nước và quy định hiện nay của Việt Nam. Qua đó, góp phần tăng cường kết nối giữa cơ sở quản lý, nghiên cứu và sản xuất khu vực, tạo nền tảng để đề xuất sớm hoàn thiện pháp lý thúc đẩy các kết quả khoa học ứng dụng trong thực tế.

Chỉnh sửa gen, đặc biệt là công nghệ CRISPR/Cas, đang mở ra nhiều cơ hội mới cho nông nghiệp . Công nghệ này cho phép tạo ra những thay đổi chính xác và có mục tiêu chủ yếu trong hệ gen, qua đó hỗ trợ phát triển các loài cây trồng tương tự, vật nuôi và thủy sản có khả năng kháng bệnh, thích ứng với hạn hán, xâm nhập mặn và nhiệt độ cao; đồng thời cải thiện năng suất, chất lượng dinh dưỡng, quản lý thời gian và hiệu quả sử dụng tài nguyên. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng giúp nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu, đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững.

Hoạt động nghiên cứu và ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen trên thế giới cũng đang phát triển nhanh chóng và ngày càng đa dạng. Các hướng nghiên cứu không chỉ tập trung vào cây trồng mà còn được phát triển trong chăn nuôi, thủy sản, vi sinh vật. Nhiều giải pháp đang được phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu đồng thời của nhà sản xuất, thị trường và người tiêu dùng, từ việc tăng cường khả năng chịu đựng và giảm thiểu thất bại sau đó dự định nâng cao giá trị dinh dưỡng và chất lượng sản phẩm.

Các quốc gia trên thế giới đang xây dựng và hoàn thiện cơ chế quản lý rủi ro của gen chỉnh sửa sản phẩm. Xu hướng chung là đánh giá đặc tính của sản phẩm cuối cùng thay vì chỉ dựa vào phương pháp tạo ra sản phẩm. Theo đó, các sản phẩm chỉnh sửa gen không chứa DNA ngoại lai và có các sản phẩm đặc điểm tương tự có thể được tạo ra bằng phương pháp lai tạo thông thường sẽ không chịu sự quản lý như sinh vật biến đổi gen.

Cách tiếp cận này giúp đảm bảo an toàn, đồng thời tạo điều kiện để hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và thương mại hóa sản phẩm được phát triển nhanh chóng, minh bạch và có tính toán dự kiến cao hơn.

Tại Việt Nam, hệ thống luật pháp về đa dạng sinh học đã bước đầu thiết lập khái niệm quản lý đối với gen sửa đổi sinh vật, trong đó có cơ chế tổ chức, cá nhân tự xác định sản phẩm không chứa DNA ngoại trừ lai và thực hiện báo cáo nước với nhà quản lý cơ sở. Đây là cách tiếp cận tương đồng khác với xu hướng quản lý đang được nhiều ứng dụng quốc gia sử dụng.

Tuy nhiên, sau khi hoàn thành việc tự xác định và báo cáo theo hệ thống luật pháp về đa dạng sinh học, các bước tiếp theo để tham khảo kinh nghiệm, công nhận và đưa ra các chỉnh sửa tương tự vào bản lưu hành động vẫn cần được hướng dẫn rõ ràng hơn trong hệ thống luật chuyên ngành.

Hội thảo này sẽ trao đổi tiến trình xây dựng một cơ chế quản lý rõ ràng, dựa trên khoa học, tương xứng với rủi ro và đủ linh hoạt để đáp ứng sự phát triển nhanh chóng của công nghệ. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam tiếp tục nhận thành tựu khoa học, cung cấp hợp lý và chuyển giao công nghệ, hỗ trợ các kết quả nghiên cứu trong nước sớm tiếp cận trường và đóng góp thiết thực cho sản xuất nông nghiệp .

Thông qua đối thoại giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và các chuyên gia quốc tế, hội thảo kỳ vọng góp phần xác định những vấn đề cần ưu tiên trong quá trình hoàn thiện chính sách, thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và thương mại hóa, đồng thời mở rộng cơ hội ứng dụng công nghệ chỉnh sửa gen một cách an toàn và có trách nhiệm tại Việt Nam.