Toàn cầu lo dư thừa, một quốc gia bất ngờ đứng trước nguy cơ thiếu gạo trầm trọng: Chỉ tự sản xuất được chưa đến 20%, thiếu hụt hơn 380.000 tấn

Kenya đang tiến gần đến một cuộc khủng hoảng an ninh lương thực khi tình trạng thiếu hụt gạo ngày càng trầm trọng, trong bối cảnh hạn hán kéo dài, sản lượng nội địa sụt giảm và một phán quyết quan trọng của Tòa án Tối cao về chính sách nhập khẩu gạo sắp được đưa ra.

Bộ trưởng Nông nghiệp Kenya, ông Mutahi Kagwe, cảnh báo quốc gia này đang đứng trước “điểm bùng phát nguy hiểm” về an ninh lương thực, khi nguồn cung trong nước không theo kịp nhu cầu tiêu thụ ngày càng tăng. Hiện Kenya chỉ tự sản xuất được chưa đến 20% lượng gạo tiêu thụ, phần còn lại phụ thuộc lớn vào nhập khẩu.

Theo ước tính của chính phủ, Kenya có thể thiếu hụt hơn 380.000 tấn gạo vào đầu năm 2026. Trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2026, nhu cầu gạo được dự báo lên tới khoảng 750.000 tấn, vượt xa khả năng cung ứng trong nước. Tình trạng thiếu hụt này đang góp phần làm gia tăng biến động giá và làm dấy lên lo ngại về khả năng tiếp cận lương thực, đặc biệt tại các khu vực dễ bị tổn thương.

Ông Kagwe cho biết gạo ngày càng trở thành lương thực thiết yếu đối với các hộ gia đình đô thị cũng như các cộng đồng ở vùng đất khô hạn và bán khô hạn (ASALs). Biến đổi khí hậu và lượng mưa thất thường đã làm suy giảm khả năng tiếp cận các loại lương thực truyền thống, khiến nhu cầu gạo tăng nhanh trong khi sản lượng nội địa vẫn ở mức thấp.

Các dự báo của chính phủ cho thấy số người rơi vào tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng tại các quận vùng khô hạn có thể tăng mạnh, từ khoảng 1,8 triệu người hiện nay lên 3,5 triệu người nếu các biện pháp can thiệp bị trì hoãn.

Trong bối cảnh đó, Tòa án Tối cao Kenya đang xem xét một vụ kiện liên quan đến quyết định của chính phủ cho phép nhập khẩu gạo miễn thuế trong thời hạn nhất định – biện pháp được kỳ vọng giúp ổn định nguồn cung và kìm hãm đà tăng giá. Phán quyết dự kiến được đưa ra vào ngày 29/1/2026 và được đánh giá có thể tạo ra tác động sâu rộng tới thị trường lương thực, chi tiêu hộ gia đình và khả năng tiếp cận dinh dưỡng cơ bản.

Báo cáo Giám sát An ninh Lương thực của AGRA công bố tháng 10/2025 cũng chỉ ra xu hướng xấu đi trong tiêu dùng và giá cả các mặt hàng thiết yếu tại nhiều quốc gia châu Phi, trong đó có Kenya. Theo báo cáo, giá gạo và ngô nhập khẩu tại Kenya vẫn ở mức cao so với năm 2024, phản ánh áp lực khu vực đối với khả năng tiếp cận và chi trả lương thực.

Cụ thể, trong giai đoạn từ tháng 7 đến tháng 9/2025, khoảng 1,8 triệu người tại Kenya được xếp vào tình trạng Khủng hoảng (IPC Giai đoạn 3) hoặc nghiêm trọng hơn, trong đó có 179.000 người ở mức Khẩn cấp (IPC Giai đoạn 4). Với dự báo lượng mưa ngắn hạn từ tháng 10 đến tháng 12/2025 thấp hơn trung bình, các chuyên gia cảnh báo tình trạng khan hiếm lương thực có thể tiếp tục gia tăng.

AGRA ước tính đến tháng 1/2026, số người phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng (IPC Giai đoạn 3 trở lên) tại Kenya có thể tăng lên khoảng 2,1 triệu người, làm gia tăng rủi ro đối với ổn định kinh tế – xã hội của quốc gia Đông Phi này.