Việt Nam trở thành cường quốc thương mại mới

Hướng đến top 15 cường quốc thương mại toàn cầu

Theo Bộ Công thương , hoạt động thương mại của VN trong tháng 10 có sự đột phá thần kỳ khi kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 122 tỉ USD, tăng đến 47,6% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý hơn là cán cân thương mại có sự đảo chiều ngoạn mục khi xuất siêu đến 6,8 tỉ USD. Con số này có ý nghĩa đặc biệt liên tiếp 8 tháng đầu năm 2026 nhập siêu với lũy kế trên 20 tỉ USD; đến tháng 9 mới đảo chiều chuyển sang xuất siêu 1,27 tỉ USD.

Nếu tính riêng từng tháng, con số 6,8 tỉ USD của tháng 10 cũng là kỷ lục của cán cân thương mại VN, phá vỡ kỷ lục xuất siêu theo tháng là 4,9 tỉ USD ghi nhận vào tháng 8.2020. Con số xuất siêu trên không chỉ vượt xa các kỷ lục trước đây mà còn đóng vai trò then chốt giúp kéo giảm quy mô nhập siêu lũy kế 10 tháng xuống chỉ 12,7 tỉ USD.

Ước tính, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của VN trong 10 tháng đầu năm 2026 đạt 1.010 tỉ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025. Con số này cao hơn tổng kim ngạch thương mại của cả năm 2025 khoảng 80 triệu USD (năm 2025 là 930 triệu USD). Trong đó, xuất khẩu tiếp tục tăng trưởng mạnh, với kim ngạch ước đạt 499 tỉ USD, tăng 27,4%, tạo động lực tích cực để đạt và vượt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15 - 16% cả năm 2026.

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và kinh tế quốc tế, ĐH Kinh tế Quốc dân) phấn khởi nhìn nhận: "Chúng ta vẫn còn 2 tháng cuối năm để tiếp tục tăng tốc và về đích ở cột mốc rất cao cũng như phá sâu kỷ lục của năm 2025. Nếu tính toán một cách cơ học, kim ngạch thương mại cả năm 2026 sẽ đạt từ 1.250 - 1.300 tỉ USD. Cán cân thương mại hoàn toàn có khả năng cân bằng và thặng dư sau nhiều tháng liên tục âm. Với cột mốc 1.000 tỉ USD, có thể nói VN chính thức trở thành một cường quốc thương mại toàn cầu và 2 tháng cuối năm là cơ hội để chúng ta tiếp tục tiến xa trên hành trình ấy".

ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH

"Sự tăng trưởng không dừng lại ở đây mà còn tiếp tục trong những năm tới và VN từ top 20 sẽ sớm lọt vào nhóm 15 nền thương mại lớn nhất toàn cầu chỉ trong một vài năm tới", TS Thường Lạng lạc quan.

GS-TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (ĐH Kinh tế TP.HCM), nhận định: kim ngạch thương mại vượt mốc 1.000 tỉ USD cho thấy quy mô và độ mở nền kinh tế VN ngày càng lớn, hoạt động thương mại mở rộng hơn và đóng vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu và góp phần quan trọng vào mục tiêu tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Sức bật cho nền kinh tế tăng trưởng 2 con số

Năm 2026, nền thương mại vận hành theo một phương thức rất đặc biệt so với thông thường khi liên tục 8 tháng nhập siêu và lũy kế 8 tháng nhập siêu tăng vọt trên 20 tỉ USD. Điều này khiến nhiều người lo lắng dù các phân tích ban đầu đều cho rằng, nhập siêu là để "gom" nguyên phụ liệu, máy móc phục vụ sản xuất công nghiệp. Bước sang tháng 9, thương mại mới có sự đảo chiều nhẹ và tháng 10 thì bứt phá ngoạn mục. Tới lúc này, tất cả đều có thể "thở phào", thậm chí kết quả còn vượt ngoài mong đợi.

Theo Bộ Công thương , trong kết quả sơ bộ tháng 10 là tăng trưởng xuất khẩu diễn ra ở cả khu vực kinh tế trong nước và khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Tuy nhiên, nhóm hàng công nghiệp chế biến tiếp tục giữ vai trò chủ lực với tổng kim ngạch xuất khẩu chiếm đến 87,4%. Ở góc độ thị trường, xuất khẩu cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực ở các đối tác lớn như: Trung Quốc, Mỹ, EU, Hàn Quốc và ASEAN. Dù vậy, Bộ Công thương vẫn quyết liệt, trong quý 4, tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ. Trong đó, tập trung khai thác hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do (FTA) đã ký kết, mở rộng các thị trường mới; nâng cao năng lực cảnh báo sớm về các vụ việc phòng vệ thương mại, rào cản thuế quan, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc và quy định xuất xứ. Đồng thời, hỗ trợ doanh nghiệp (DN) nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và minh bạch chuỗi cung ứng. Thúc đẩy xuất khẩu chính ngạch, mở rộng các thỏa thuận (nghị định thư) về kiểm dịch nông sản; tăng cường đầu tư hạ tầng logistics lạnh và chuẩn hóa vùng trồng, cơ sở đóng gói đáp ứng quy định của từng thị trường đối tác.

Lý giải về màn "ngược dòng" ngoạn mục của cán cân thương mại, các chuyên gia cho rằng có sự đóng góp quan trọng của khối công nghiệp chế biến chế tạo với các mặt hàng như điện thoại, điện tử, máy tính. Bên cạnh đó, sự đóng góp của nhóm hàng nông sản cũng có ý nghĩa quan trọng. Số liệu của Cục Hải quan cho biết trong 9 tháng qua, xuất khẩu nông lâm thủy sản tiếp tục khởi sắc với kim ngạch ước đạt 56,3 tỉ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước; xuất siêu đạt 16,9 tỉ USD, tăng 7,4%. Đóng góp tích cực vào bức tranh tăng trưởng này là các nhóm hàng chủ lực như rau quả, thủy sản. Ngoài rau quả, xuất khẩu thủy sản của VN trong 9 tháng năm 2026 đạt trên 9 tỉ USD tăng đến 12,3% so với cùng kỳ năm trước. Ước tính ngành hàng này sẽ duy trì mục tiêu tăng trưởng 2 con số và đạt kim ngạch xuất khẩu cả năm sẽ đạt khoảng 11,5 - 12 tỉ USD.

Nói về bứt phá ngoạn mục, không thể không nhắc đến rau quả. Số liệu sơ bộ trong tháng 10, xuất khẩu rau quả vượt 1 tỉ USD, tăng 8,1% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là tháng thứ 4 liên tiếp xuất khẩu rau quả vượt 1 tỉ USD/tháng. Lũy kế 10 tháng đạt gần 8,3 tỉ USD, tăng 17,2% so với cùng kỳ năm 2025.

Nhận định về kỷ lục này, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả VN (Vinafruit) Đặng Phúc Nguyên so sánh: Nếu tháng 9.2025 là lần đầu tiên và duy nhất năm ngoái xuất khẩu rau quả vượt 1 tỉ USD thì qua năm 2026, ngành rau quả đã lập kỷ lục khi 4 tháng liên tiếp từ tháng 7 - 10 đều đạt trên 1 tỉ USD. Với đà tăng trưởng hiện tại, khả năng cả năm 2026 ngành rau quả có thể chạm đến con số 10 tỉ USD, một cột mốc lịch sử mới, tăng thêm 1,5 tỉ USD so với cùng kỳ năm trước. Động lực tăng trưởng chính vẫn là mặt hàng sầu riêng, nhiều khả năng loại trái cây này sẽ chạm mức 5 tỉ USD trong cả năm 2026.

Bên cạnh sầu riêng, điểm đáng chú ý là các mặt hàng rau quả chế biến của VN tăng mạnh, vượt cả tốc độ tăng trưởng chung. Tính đến hết tháng 8, rau quả chế biến đạt 1,5 tỉ USD tăng gần 31% so với cùng kỳ năm trước. Trong nhóm hàng chế biến, các sản phẩm như hạt dẻ cười, dừa, chanh leo, xoài đều đạt trên 100 triệu USD và có tốc độ tăng trưởng 2 con số; riêng hạt dẻ cười tăng đến 155%. Sự gia tăng của nhóm hàng chế biến là yếu tố giúp rau quả VN xuất khẩu vào các thị trường cao cấp tăng trưởng mạnh và ngày càng có vị thế tốt ở Mỹ, Nhật, EU hay Úc, Hàn Quốc, giúp khẳng định chất lượng và vị thế sản phẩm của chúng ta.

Một nhóm ngành hàng quan trọng là công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu cũng có sự bứt phá ngoạn mục. Các thị trường lớn như Mỹ, Trung Quốc, EU, Hàn Quốc và ASEAN đều ghi nhận tăng trưởng cao. Điều này không chỉ là dấu hiệu tích cực đối với các ngành sản xuất hướng xuất khẩu mà còn tạo thêm nhu cầu đối với dịch vụ logistics, vận tải, cảng biển và các hoạt động hỗ trợ thương mại.

Các chuyên gia có chung quan điểm tăng trưởng mạnh của thương mại trong tháng 10 và đặc biệt là xuất siêu kỷ lục có ý nghĩa tích cực, không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ, hỗ trợ cán cân thanh toán và giảm áp lực từ nhập siêu hàng hóa.

Nâng cao năng lực của DN nội địa

Dù đạt được thành tích rất lạc quan, GS-TS Võ Xuân Vinh khuyến nghị chúng ta vẫn cần quan tâm đến con số nhập siêu sau 10 tháng vẫn duy trì khoảng 12,7 tỉ USD. Con số này cho thấy hoạt động xuất khẩu và xuất siêu chưa bền vững.

"Chúng ta phải chuyển đổi cán cân thương mại từ nhập siêu sang xuất siêu ròng thì mới thực sự tạo được tăng trưởng và đóng góp trực tiếp và một cách hiệu quả vào nền kinh tế nói chung", ông Vinh nhấn mạnh và cho rằng để đạt mục tiêu xuất siêu bền vững thì: Đầu tiên các DN cần phát huy vai trò về năng lực quản trị, nâng cao năng lực công nghệ để sản xuất các loại sản phẩm có giá trị cao. Minh chứng rõ nhất là ngành điện tử có giá trị xuất khẩu lớn nhờ công nghệ sản xuất hiện đại. Thứ 2, các sản phẩm nông nghiệp cũng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao. Điều quan trọng thứ 3 là không ngừng tìm kiếm, mở rộng và tuân thủ tốt các quy định của thị trường. Về phía nhà nước, hiện đang có các FTA và một số đang đàm phán với các khu vực thị trường mới. Cần tập trung phát triển thị trường này, đặc biệt lưu ý yêu cầu các FTA thế hệ mới nhất là đảm bảo các yêu cầu về môi trường và xã hội.

PGS-TS Nguyễn Thường Lạng thì nhận xét: Sự bùng nổ của hoạt động thương mại VN trong giai đoạn nước rút của năm 2026 là nhờ sự vận hành và kết hợp hài hòa cũng như tận dụng tốt các chính sách kinh tế thương mại. Đầu tiên có thể kể đến là việc các DN đã khai thác tốt các FTA và các chính sách xuất nhập khẩu , cũng như lợi thế so sánh của VN với các đối tác lớn. Điều quan trọng hơn là các DN đã xâm nhập ngày càng sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu cũng như xử lý tốt các khủng hoảng về chi phí đặc biệt là năng lượng và logistics. Có thể kể đến là sự tăng cường nhập khẩu để chuẩn bị nguồn nguyên liệu phục vụ cho sản xuất vào giai đoạn quyết định.

Tuy nhiên, trong sự bùng nổ này nổi lên vẫn là sự năng động và tích cực của khối các DN FDI, chúng ta vẫn chưa khai thác hết vai trò của khối DN nội địa. Vì thế, cần gia tăng năng lực cho DN Việt để tham gia ngày càng sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu bằng việc đầu tư vào khoa học công nghệ, đặc biệt là các lĩnh vực mới.

"Cần đầu tư xây dựng nên các chuỗi sản xuất mới của người VN như cách mà Vinfast đang làm và làm khá tốt. Ngoài ra có thể đưa dòng vốn của VN đầu tư ra nước ngoài để học hỏi kinh nghiệm, tận dụng cơ hội tiếp cận khoa học công nghệ mới và cả nguồn nhân lực lãnh đạo chất lượng cao. Đây cũng là lúc các DN của chúng ta phải phát huy tinh thần tự hào và tự lực tự cường, vùng lên cả về số lượng và chất lượng. Đặc biệt là các DN cần đầu tư và chất lượng, giải mã công nghệ, tăng cường nghiên cứu phát triển, đưa ra sản phẩm mới; những ngành nghề và lĩnh vực mang tính đột phá chiến lược như chất bán dẫn, năng lượng sạch, thiết bị tinh xảo, trí tuệ nhân tạo", PGS Nguyễn Thường Lạng nói.