Người dân không còn bàn lùi vì 'khó thở' còn đáng sợ hơn 'khó đi'
Hà Nội những ngày đầu năm, bầu trời thường xuyên bị bao phủ bởi lớp sương mù quang hóa, chỉ số bụi mịn liên tục chạm ngưỡng nguy hại. Người người, nhà nhà lắc đầu ngao ngán mỗi khi nhìn ra lớp sương phủ, thậm chí đi tập thể dục cũng phải lo đeo khẩu trang vì sợ chưa kịp khỏe đã hít thêm bệnh vào người. Chính sự chạm đến cực hạn về ô nhiễm không khí đã giúp kế hoạch thí điểm Vùng phát thải thấp (LEZ) của chính quyền thủ đô nhận được sự đồng thuận lớn vượt sức mong đợi.
Nỗi lo về sức khỏe của người dân giờ đây đã vượt lên trên sự tiện lợi của phương tiện cá nhân
ẢNH: ĐINH HUY
Nỗi lo về sức khỏe giờ đây đã vượt lên trên sự tiện lợi của phương tiện cá nhân. Như các bạn trẻ Hà Nội vẫn đùa nhau: Người Hà Nội giờ sợ "khó thở" hơn "khó đi".
Chị Nguyễn Thu Trang (38 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hoàn Kiếm) chia sẻ: "Nhà tôi ở Hà Đông, mỗi ngày đưa con đi học rồi đi làm qua những cung đường kẹt cứng khói xe là một cực hình. Con tôi thường xuyên mắc các bệnh đường hô hấp nên tôi rất sợ mỗi khi chỉ số ô nhiễm báo đỏ. Khi nghe tin khu vực lõi Hoàn Kiếm sẽ hạn chế xe phát thải cao từ tháng 7 tới, tôi rất ủng hộ. Thực tế từ đợt giá xăng biến động vừa qua, tôi đã chuyển hẳn sang đi tàu điện Cát Linh - Hà Đông kết hợp xe buýt điện. Tuy có chút bất tiện về thời gian đầu, nhưng đổi lại là sự thư thái và không còn phải hít khói chì trực diện".
Dù đồng tình với chủ trương chung, người dân vẫn mong muốn chính quyền có những bước đi thận trọng để không gây xáo trộn đời sống của những người lao động thu nhập thấp.
Ông Lê Văn Vinh (62 tuổi, cán bộ hưu trí quận Ba Đình) bày tỏ quan điểm: "Tôi hiểu thành phố không cấm ngay xe xăng mà làm theo lộ trình và theo khung giờ, đó là điều hợp lý. Tuy nhiên, với những người đang chạy xe cũ như tôi, việc chuyển đổi sang phương tiện sạch cần một sự chuẩn bị về tài chính. Tôi rất kỳ vọng vào chính sách hỗ trợ thu đổi xe máy cũ mà thành phố đang xây dựng. Nếu có mức trợ giá tốt và hệ thống trạm sạc phủ rộng, người dân sẽ tự nguyện thay đổi phương tiện mà không cần phải dùng đến các biện pháp cưỡng ép khô cứng".
Thực tế, bài học từ các nước cho thấy: LEZ có thành công hay không, phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực đáp ứng của hệ thống giao thông thay thế. Đây cũng là trăn trở lớn nhất của người dân thủ đô lúc này.
Là người thường xuyên di chuyển trong các ngõ phố trung tâm, anh Trần Minh Quân (29 tuổi) cho rằng, chính sách hạn chế xe xăng dầu của thành phố muốn được người dân đón nhận thì giao thông công cộng không thể chỉ dừng lại ở các trục đường lớn. Các bạn trẻ như Minh Quân giờ cũng rất thích đi xe buýt, metro nhưng đều mong có mạng lưới xe buýt điện mini len lỏi vào được các ngõ nhỏ, và đặc biệt là hệ thống bãi đỗ xe trung chuyển ở rìa khu vực Vành đai 1.
"Người dân có thể gửi xe cá nhân ở đó rồi dễ dàng bắt xe buýt hoặc xe đạp công cộng vào trung tâm chỉ trong vài phút. Không phải mọi người lười đi bộ nhưng thời tiết nắng nóng và nhiều khi thời gian công việc không cho phép. Chỉ khi việc đi lại bằng phương tiện chung thuận tiện và rẻ hơn xe cá nhân, người ta mới thực sự sẵn sàng từ bỏ xe xăng " - anh Minh Quân nêu quan điểm.
Giao thông được xác định là nguồn chính gây ô nhiễm không khí tại các đô thị lớn như Hà Nội
ẢNH: TUẤN MINH
Quyết định "đúng và trúng"
PGS-TS Bùi Thị An - Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng đánh giá: Việc triển khai thí điểm vùng phát thải thấp tại Hà Nội từ tháng 7 tới là quyết định "đúng và trúng" trong bối cảnh môi trường luôn ở trong tình trạng báo động. Đây không chỉ là hệ thống giải pháp kỹ thuật mà là bước chuyển về tư duy phát triển.
Bà nhấn mạnh, việc phát triển đô thị hiện đại không thể tách rời yếu tố môi trường và giao thông chính là "điểm nghẽn" lớn nhất cần xử lý. Việc triển khai vùng LEZ còn là phép thử năng lực quản trị đô thị của chính quyền. Nếu được triển khai bài bản, có lộ trình hợp lý và đi kèm các giải pháp hỗ trợ, LEZ sẽ trở thành cú hích quan trọng đưa Hà Nội tiến tới mục tiêu giao thông xanh một cách thành công.
Bên cạnh đó, theo bà Bùi Thị An, sự đồng thuận trong xã hội là yếu tố giúp các chính sách được thực hiện thành công. Điều này cũng đồng nghĩa với việc người dân phải hiểu rõ lợi ích, đồng thời có đủ điều kiện để thay đổi phương tiện và thói quen di chuyển.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng vấn đề giao thông và ô nhiễm không khí phải nhìn nhận một cách đa tầng, tổng thể với nhiều yếu tố, đặc biệt là đánh giá thực chất mức độ phát thải của xe cá nhân khi tham gia giao thông hay tỷ lệ người dân chuyển sang sử dụng xe buýt và các phương tiện công cộng xanh tăng lên.
Do đó, chính quyền thành phố cần tính toán lộ trình thật kỹ, đồng thời cấp bách hoàn thiện hạ tầng giao thông công cộng, giao thông xanh đáp ứng đủ nhu cầu chuyển đổi phương tiện của người dân để hạn chế tối đa giai đoạn quá độ bất tiện.