Làm gì để kéo tăng trưởng 6 tháng cuối năm?: Lên 'chiến dịch' giải ngân đầu tư công

Đẩy mạnh giải ngân vốn công, kích hoạt vốn tư

Theo báo cáo của Bộ Tài chính , số giải ngân vốn đầu tư công từ đầu năm 2026 đến hết ngày 2.7 là 360.948,7 tỉ đồng, đạt 35,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, còn 25 bộ, cơ quan trung ương và 11 địa phương có tỷ lệ giải ngân dưới bình quân chung cả nước. Nếu không tính 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương (tương đương 32.511,3 tỉ đồng) thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư cho đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, số giải ngân đến hết ngày 2.7 của cả nước thực tế chỉ đạt 37% kế hoạch được giao.

ẢNH: BÙI QUỐC HOÀNG

Để hoàn thành mục tiêu phát triển kinh tế cả năm, áp lực dồn lên nửa cuối năm 2026 là cực kỳ lớn. Tổng kế hoạch vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước được giao cho năm 2026 đạt hơn 1,040 triệu tỉ đồng. Tính đến hết tháng 6, toàn quốc đã giải ngân được gần 357.000 tỉ đồng, đồng nghĩa với việc lượng vốn đầu tư công còn phải giải ngân từ nay đến cuối năm là gần 683.261 tỉ đồng. Nếu thực hiện đúng kế hoạch để đạt tỷ lệ giải ngân tối đa, trung bình mỗi tháng cuối năm nền kinh tế cần được "bơm" vào gần 113.877 tỉ đồng. Đây vừa là thách thức, vừa là dư địa để nền kinh tế tăng tốc hoàn thành nhiệm vụ tăng trưởng 11,7% trong nửa cuối năm.

Thực tế, ngay từ đầu năm, xác định đầu tư công tiếp tục là một động lực tăng trưởng chính của VN trong kỷ nguyên mới, Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch đầu tư công cho các bộ, cơ quan và địa phương đạt hơn 1,04 triệu tỉ đồng, trong tổng kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách nhà nước được Quốc hội giao là 1,08 triệu tỉ đồng, cao hơn khoảng 175.000 tỉ đồng so với năm 2025 và đây cũng là mức cao kỷ lục từ trước đến nay. Theo Cục Thống kê, nếu giải ngân vốn đầu tư công tăng thêm 1% so với năm trước, GDP có thể tăng thêm 0,058%. Chưa kể việc thúc đẩy giải ngân đầu tư công sẽ tạo ra tác động lan tỏa đến nhiều lĩnh vực ngành nghề như vật liệu xây dựng, hạ tầng, xây lắp, bất động sản, logistics...; tăng tổng cầu và kích thích tổng cung.

Báo cáo chuyên đề đầu tư công đầu năm 2026 của Công ty Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam khẳng định nỗ lực đầu tư công trong năm 2025 của VN đã tạo động lực "mồi", thiết lập nền tảng hạ tầng kỹ thuật và hệ sinh thái kinh tế đồng bộ để kích hoạt các nguồn vốn xã hội khác tham gia đầu tư xã hội. Ví dụ năm 2025, quy mô vốn nhà nước đạt 1,2 triệu tỉ đồng và huy động được 3,84 triệu tỉ đồng vốn tư nhân tham gia phát triển hạ tầng, tương đương 74,6% tổng vốn đầu tư toàn xã hội. Ước tính cứ 1 đồng vốn đầu tư công bỏ ra đã thu hút được gần 3 đồng vốn từ khu vực tư nhân tham gia vào nền kinh tế. Để có thể đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 10%, sau khi trừ đi tổng mức đóng góp của tiêu dùng cuối cùng, đầu tư tư nhân, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và bù đắp phần sụt giảm từ xuất khẩu ròng, thì đầu tư khu vực nhà nước kỳ vọng đóng góp 5,22 điểm phần trăm vào mức tăng trưởng GDP.

Nhiều chuyên gia kinh tế tính toán, cứ 1 đồng vốn đầu tư công sẽ thu hút hơn 1,6 đồng vốn đầu tư tư nhân. Như vậy nếu khi giải ngân hết toàn bộ hơn 1,08 triệu tỉ đồng đầu tư công thì nền kinh tế sẽ huy động được thêm 1,664 triệu tỉ đồng từ khu vực tư nhân, nâng tổng vốn đầu tư toàn xã hội lên mức 2,7 triệu tỉ đồng. Cùng với dòng vốn tín dụng từ hệ thống ngân hàng, vốn đầu tư nước ngoài... thì nền kinh tế sẽ có thêm nguồn lực để tăng tốc phát triển.

Tác động lan tỏa đến nhiều lĩnh vực ngành nghề

Trên thực tế, ở một số địa phương chủ động bứt phá, đầu tư công đã chứng minh vai trò dẫn dắt trực tiếp để tạo ra mức tăng trưởng GRDP ấn tượng. Điển hình như tại TP.HCM, dòng vốn đầu tư công gần như bị nghẽn trong suốt 5 tháng đầu năm khi hết quý 1 mới đạt 9,2% và tính đến hết tháng 5 mới chỉ chạm mốc 16,9% kế hoạch năm. Thế nhưng nhờ cuộc bứt tốc ngoạn mục trong tháng 6, tỷ lệ giải ngân chỉ trong 1 tháng tăng thêm 18%, đóng góp rất lớn vào kết quả GRDP đạt 8,55% - mức tăng trưởng nửa đầu năm cao nhất của TP.HCM trong vòng 10 năm qua.

Hải Phòng và Quảng Ninh cũng là 2 ví dụ nổi bật. Với việc đưa dòng vốn đổ mạnh và đúng tiến độ vào hạ tầng cảng biển, hạ tầng giao thông liên vùng và logistics, Hải Phòng đã đạt mức tăng trưởng GRDP lên tới 11,33% trong nửa đầu năm. Tương tự, Quảng Ninh cũng ghi nhận mức tăng trưởng 11,11% trong 6 tháng đầu năm nhờ nền tảng hạ tầng đồng bộ phát huy tác dụng tối đa, kích thích khu vực dịch vụ - du lịch bùng nổ.

Với quy mô kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 ước khoảng trên 1 triệu tỉ đồng, chỉ cần đẩy nhanh giải ngân đầu tư công về đích đúng kế hoạch sẽ đóng góp mạnh mẽ vào tăng trưởng GDP.

TS Nguyễn Minh Thảo, Viện Chiến lược và chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính ), nhận định: Suốt nhiều năm qua, đầu tư công luôn đóng vai trò dẫn dắt, tạo hiệu ứng lan tỏa và kích hoạt các nguồn lực khác trong nền kinh tế. Việc đẩy nhanh giải ngân, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt, một động lực tăng trưởng chủ chốt của VN, song song với động lực tăng trưởng tiêu dùng và xuất khẩu.

Hay có thể nói, đầu tư công sẽ dẫn dắt động lực tăng trưởng cho nhiều lĩnh vực từ trực tiếp như xây dựng, vật liệu, vận tải, việc làm, thu nhập, tiêu dùng và tạo hiệu ứng lan tỏa, khuyến khích đầu tư khu vực tư nhân, nâng cao năng lực sản xuất và từng bước hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng, tạo nền tảng cho tăng trưởng trong trung và dài hạn.

"Nhiều tổ chức khác nhau có những ước tính cứ 1 đồng đầu tư công thì sẽ thu hút bao nhiêu đồng đầu tư tư nhân. Ví dụ có tổ chức chỉ ước tính cứ 1 đồng đầu tư công thì sẽ thu hút hơn 1 đồng đầu tư tư nhân, nhưng cũng có đơn vị ước tính lên hơn 1,6 đồng đầu tư tư nhân. Vì thế, đầu tư công càng hiệu quả sẽ kéo theo nhiều đồng vốn tư nhân, tạo thêm việc làm, thêm đơn hàng, thêm năng lực logistics, thêm mặt bằng sản xuất, thêm kết nối vùng, thêm cơ hội xuất khẩu và thêm niềm tin cho nhà đầu tư", TS Nguyễn Minh Thảo nói và nhấn mạnh, dù con số nào thì đều có chung một kết quả rằng khi Chính phủ gia tăng đầu tư công thì sẽ thu hút được dòng vốn đầu tư tư nhân và dòng vốn này sẽ lan tỏa rộng khắp trong nền kinh tế.

Dù tin tưởng giải ngân đầu tư công thường sẽ tăng cao trong các tháng cuối năm, đặc biệt trong quý 4 hằng năm, nhưng TS Nguyễn Minh Thảo cũng lưu ý, với tỷ lệ giải ngân chung nửa đầu năm chỉ khoảng hơn 35% thì nhiệm vụ của 7 tháng còn lại (vốn đầu tư công tính đến hết tháng 1 năm sau) cũng rất lớn. Vì thế phải tăng tốc ngay thì mới hoàn thành mục tiêu về đích cho đầu tư công lẫn tăng trưởng kinh tế.

Thực hiện "chiến dịch" cho dự án trọng điểm

Đại biểu Quốc hội Hoàng Minh Hiếu, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đánh giá: Sáu tháng đầu năm, dù tăng trưởng GDP đạt 8,18% và tiến độ giải ngân đầu tư công đã cải thiện rõ rệt theo từng tháng nhưng tỷ lệ giải ngân chung cả nước vẫn ở mức thấp so với yêu cầu, trong khi quy mô vốn năm nay lại lớn nhất từ trước đến nay và thể chế đã có tính cởi mở hơn rất nhiều.

Theo ông Hoàng Minh Hiếu, nghịch lý này xuất phát chủ yếu từ độ trễ giữa cải cách thể chế và năng lực thực thi ở cơ sở. Bên cạnh đó, quá trình tinh gọn bộ máy và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cũng cần thời gian chuyển tiếp, việc phân công trách nhiệm giữa các cấp cần có thời gian để đi vào ổn định.

"Trong câu chuyện chậm giải ngân đầu tư công , giải phóng mặt bằng vẫn là nút thắt kinh niên. Chưa kể, năng lực triển khai các dự án cũng đang có những hạn chế nhất định. Ngoài ra, sự biến động của giá nguyên vật liệu xây dựng và tình trạng khan hiếm cát san lấp tại các công trình trọng điểm trong thời gian vừa qua khiến nhà thầu có tâm lý thi công cầm chừng để chờ điều chỉnh đơn giá, trực tiếp kéo lùi tiến độ giải ngân. Vì vậy, có thể nói nút thắt của đầu tư công hiện nay không chỉ là vướng mắc thủ tục, cơ chế mà còn là năng lực chuẩn bị dự án, phối hợp liên ngành, kỷ luật thực thi và trách nhiệm cá nhân trong toàn bộ vòng đời dự án", Đại biểu Quốc hội Hoàng Minh Hiếu nhìn nhận.

Với góc nhìn như vậy, ông Hiếu cho rằng để bứt phá đầu tư công trong giai đoạn 6 tháng cuối năm, nên áp dụng phân tầng theo nhóm dự án, trong đó có thể cân nhắc áp dụng mô hình chiến dịch đối với các dự án trọng điểm. Còn toàn hệ thống cần một chiến dịch quản trị với việc phân quyền rõ ràng, xác định rõ trách nhiệm, rõ tiến độ.

Cụ thể, với các dự án trọng điểm quốc gia, quy mô vốn lớn và có sức lan tỏa mạnh. Mô hình chiến dịch có thể phát huy hiệu quả nhất, theo cách thức giao ban tiến độ theo tuần, yêu cầu các cấp lãnh đạo trực tiếp phụ trách từng dự án, đồng thời áp dụng cơ chế đặc thù giải quyết nhanh các bài toán để bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng để tháo gỡ nút thắt nguồn cung.

Với các dự án địa phương thì cần xác định rõ các điểm vướng mắc cụ thể, chẳng hạn nếu vướng giải phóng mặt bằng thì giải pháp phù hợp là tổ công tác đặc biệt cấp tỉnh được ủy quyền quyết định giá đất và xử lý dứt điểm từng hồ sơ theo tiến độ tuần, thay vì đùn đẩy trách nhiệm lên cấp trên.

Với các dự án chậm hoặc không có khả năng giải ngân, cần điều chuyển vốn ngay trong quý 3/2026 thay vì chờ đến cuối năm mới rà soát. Bên cạnh đó, một số nút thắt cần được xử lý quyết liệt ngay trong năm 2026 như rút gọn quy trình điều chỉnh dự toán, cá thể hóa trách nhiệm người đứng đầu, phân cấp quyền quyết định các điều chỉnh kỹ thuật nhỏ cho chủ đầu tư để giảm tầng nấc trình duyệt, ưu tiên vốn cho các dự án đã sẵn sàng thủ tục…

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Minh Thảo dẫn chứng mới đây Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1129 phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, cơ quan trung ương và địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công "là một cách để tạo áp lực và thúc đẩy hoạt động này". Bên cạnh đó, Chính phủ giao chỉ tiêu tăng trưởng kinh tế cho từng địa phương, trong đó có gắn với trách nhiệm của người đứng đầu để phát huy động lực, tiềm năng tăng trưởng của từng vùng. "Điều này đồng nghĩa với việc địa phương cần tập trung vào việc có những giải pháp cụ thể để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, thực hiện đúng kế hoạch giải ngân đầu tư công ", TS Nguyễn Minh Thảo phân tích.

Cụ thể hơn, TS Nguyễn Minh Thảo cho rằng những khó khăn, vướng mắc của các dự án đầu tư công vẫn là những "điểm nghẽn" tồn tại lâu năm như thiếu vật liệu xây dựng, giải phóng mặt bằng gặp khó khăn, thủ tục vay vốn của một số dự án bị chậm hay một số thủ tục hành chính còn chưa thông. Trong những điểm nghẽn nêu trên thì rào cản thủ tục vẫn là lớn nhất. Chính phủ cũng đã cho nhiều cơ chế để các địa phương phản ánh, đề xuất giải pháp tháo gỡ vướng mắc, nhất là đối với những dự án trọng điểm. Nên việc của địa phương là phải chủ động kết nối, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan để giải quyết nhanh nhất cho dự án đầu tư công.

"Thử đặt vấn đề, tại sao một số bộ, ngành hay địa phương vẫn có kết quả thực hiện tốt trong khi các đơn vị khác lại quá chậm? Chính vì vậy, vấn đề chủ động của địa phương là quan trọng nhất. Hành lang pháp lý là như nhau nên trong quá trình thực hiện, nếu có phát sinh khó khăn vướng mắc thì địa phương phải phản ứng nhanh và linh hoạt để kịp thời phản ánh, đề xuất lên trung ương tháo gỡ để giải ngân đầu tư công về đích kế hoạch, đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong năm nay", TS Nguyễn Minh Thảo nhấn mạnh.