Đề án "Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, TP.Hà Nội" không được thông qua với lý do dự thảo tờ trình, nghị quyết chưa đảm bảo điều kiện, thông tin, hồ sơ trình để HĐND thành phố xem xét thông qua.
HĐND TP.Hà Nội chưa xem xét thông qua đề án 'Vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, TP.Hà Nội' tại kỳ họp thứ 2
ẢNH: NGUYỄN TRƯỜNG
Khởi động đầu tiên đã bị hoãn
Theo dự thảo ban đầu, từ 1.7, thành phố không áp dụng biện pháp dừng lưu thông toàn thời gian 24/7 đối với toàn bộ xe mô tô, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch, mà thực hiện theo lộ trình, theo nhóm đối tượng, phạm vi khu vực và khung thời gian.
Lý giải rõ hơn về lộ trình hạn chế xe xăng tại thủ đô, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho biết: Tại vùng lõi phường Hoàn Kiếm (khoảng 0,5 km2 với 11 tuyến phố như Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào...) sẽ cấm hoàn toàn xe ôm công nghệ chạy xăng; xe máy xăng cá nhân bị hạn chế theo giờ (dự kiến từ 18 - 24 giờ thứ sáu và cả ngày thứ bảy, chủ nhật).
Thực tế, khu vực này trước nay vốn đã được tổ chức thành phố đi bộ vào cuối tuần nên việc áp dụng thí điểm hạn chế xe xăng sẽ không ảnh hưởng việc đi lại, sinh hoạt và làm việc thường nhật của người dân vào các ngày trong tuần.
Theo kế hoạch, giai đoạn 2 (năm 2027), thành phố sẽ mở rộng phạm vi hạn chế xe sử dụng động cơ đốt trong sang 14 tuyến phố khác thuộc phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam. Giai đoạn 3 (2028 - 2029) sẽ áp dụng cho toàn bộ khu vực trong Vành đai 1 (bao gồm 9 phường), ảnh hưởng đến khoảng 625.000 dân. Đây mới là lúc Hà Nội chính thức hoàn thiện mô hình LEZ.
Để chuẩn bị sẵn sàng cho lộ trình quan trọng này, UBND TP.Hà Nội đang hoàn thiện khung pháp lý để hỗ trợ trực tiếp cho người dân cư trú tại vùng LEZ khi chuyển từ xe máy xăng sang xe điện. Trong đó, TP dự kiến hỗ trợ bằng tiền mặt khoảng 3 - 5 triệu đồng/xe (tùy đối tượng hộ nghèo, cận nghèo hoặc cá nhân thông thường). Một số đề xuất mới thậm chí đưa mức hỗ trợ lên tới 20% giá trị xe (tối đa 5 triệu đồng) hoặc cao hơn cho hộ nghèo (lên đến 20 triệu đồng).
Song song, xe điện tiếp tục được hưởng miễn 100% lệ phí trước bạ và lệ phí đăng ký biển số đến hết năm 2030. Người dân cũng có thể được hỗ trợ vay vốn với lãi suất ưu đãi (3 - 5%/năm) để đổi mới phương tiện.
Cùng với khuyến khích người dân chuyển đổi phương tiện cá nhân, chính quyền thủ đô xác định phải tập trung phát triển hạ tầng giao thông công cộng để thay thế phương tiện cá nhân. Trong đó, dồn lực tăng cường mật độ xe buýt điện và xe buýt sử dụng năng lượng sạch kết nối vào lõi Vành đai 1; phủ mạng lưới hàng nghìn tủ đổi pin và trạm sạc tại các điểm công cộng, bãi đỗ xe... phục vụ nhu cầu tăng cao của người dân.
Kế hoạch thí điểm tại phường Hoàn Kiếm từ ngày 1.7 vốn được xem là "phát súng" đầu tiên đầy quyết liệt trong cuộc bứt phá cải thiện môi trường sống cho người dân thủ đô.
Trước đó, Ban Đô thị HĐND TP.Hà Nội cũng đánh giá: Hiện nay, dù xe máy xăng vẫn chiếm tỷ lệ áp đảo (94 - 97%), nhưng xu hướng xanh hóa đã bắt đầu rõ nét tại các quận vùng lõi. Số lượng xe điện tại Hoàn Kiếm, Hai Bà Trưng, Tây Hồ bắt đầu tăng trưởng ổn định nhờ sự phát triển của thị trường và nhận thức về chi phí vận hành - xe điện tiết kiệm hơn xe xăng trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động.
Ban Đô thị cho rằng, nguyên nhân khiến xe máy xăng chiếm áp đảo là do thiếu chính sách tài chính đủ mạnh, hạ tầng trạm sạc chưa đồng bộ, giá điện và khung giá sạc chưa có cơ chế ưu đãi riêng cho giao thông xanh. Tỷ lệ người dân dùng vận tải công cộng hiện mới đạt 19,5%, thói quen đi xe cá nhân chạy xăng phổ biến do tính linh hoạt, tiện lợi.
Từ đó, Ban Đô thị kiến nghị UBND TP sớm ban hành các chính sách hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế phí đăng ký, cấp biển số đối với phương tiện xanh; đồng thời đẩy nhanh hoàn thiện đề án vùng phát thải thấp , xây dựng lộ trình chuyển đổi phương tiện rõ ràng, minh bạch để tạo sự đồng thuận của người dân và doanh nghiệp.
Phạm vi dự kiến triển khai vùng phát thải thấp trong Vành đai 1 ở Hà Nội
Bí kíp hiệu quả "lọc phổi" cho các đô thị
Trên thế giới, mô hình LEZ đã xuất hiện từ những năm 1990 và vẫn đang tiếp tục được nhân rộng trên toàn lãnh thổ châu Âu, lan tới châu Á và một số vùng của Bắc Mỹ.
Việc mở rộng LEZ đã giúp nhiều thành phố lớn trên thế giới cải thiện được đáng kể chất lượng không khí vốn đã tồi tệ trong quá trình phát triển đô thị hóa, từ đó giảm nguy cơ mắc các bệnh về hô hấp, tim mạch của người dân trong vùng.
Một nghiên cứu từ Khoa Kinh tế tại Đại học Bath (Anh) chỉ ra rằng, việc áp dụng LEZ đã giúp giảm 13% lượng bụi mịn (PM10) ở London trong giai đoạn 2008 - 2013, so với mức trước khi áp dụng LEZ (2003 - 2007). Không khí trong lành hơn trong thành phố do LEZ mang lại đã góp phần làm giảm 4,5% các vấn đề sức khỏe lâu dài và giảm 8% các vấn đề về hô hấp như hen suyễn và viêm phế quản. Hơn nữa, báo cáo kết luận rằng LEZ và ULEZ đã giúp tạo ra khoản tiết kiệm chi phí hơn 963 triệu bảng Anh ở Greater London.
Các chuyên gia cho rằng mô hình vùng phát thải thấp sẽ là lựa chọn tối ưu để Việt Nam tạo bước đột phá trong hành trình chuyển đổi giao thông xanh. Tuy nhiên, theo bà Zifei Yang, Giám đốc các thị trường mới nổi của Hội đồng Quốc tế về giao thông sạch (ICCT), việc LEZ tại Việt Nam mà cụ thể là Hà Nội chưa nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của cộng đồng, một phần do các thông tin chưa được minh bạch.
Cụ thể, các thành phố như London và Brussels đã xây dựng được sự ủng hộ mạnh mẽ của người dân bằng cách định vị LEZ như một giải pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đồng thời công bố dữ liệu chất lượng không khí một cách dễ hiểu để minh chứng lợi ích.
Việc giám sát và công bố công khai các tác động của LEZ đã đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng niềm tin. London thường xuyên công bố các báo cáo đánh giá tác động của ULEZ, cho thấy mức giảm NO₂ và số lượng phương tiện gây ô nhiễm cao, trong khi Seoul cung cấp thông tin chất lượng không khí theo thời gian thực và các đánh giá định kỳ về Khu Giao thông Xanh.
"Việc minh bạch hóa thông tin đã giúp người dân nhận thấy rõ các cải thiện cụ thể và hiểu được sự cần thiết của LEZ. Hà Nội cũng có thể áp dụng các bài học này thông qua việc tham vấn sớm với cộng đồng và doanh nghiệp, cung cấp thông tin rõ ràng về lợi ích của LEZ trong việc giảm ô nhiễm không khí, cải thiện sức khỏe cộng đồng, cũng như công bố định kỳ dữ liệu chất lượng không khí trước và sau khi triển khai. Việc giải thích một cách đơn giản, dễ hiểu các lợi ích dự kiến - như giảm nồng độ PM2.5, cải thiện kết quả sức khỏe, giảm số ca nhập viện và lợi ích kinh tế dài hạn - sẽ góp phần hạn chế thông tin sai lệch và củng cố niềm tin của xã hội" - bà Zifei Yang nêu ý kiến.
Đại diện đến từ ICCT cũng khẳng định: Công cuộc chuyển đổi giao thông xanh tại các đô thị lớn ở Việt Nam cần những bước đi quyết liệt, mạnh mẽ, không thể mãi trì hoãn.
Hiện nay, thủ đô Hà Nội đã có bước đi quan trọng ban đầu khi xác định khung thời gian và phạm vi áp dụng LEZ dựa theo Chỉ thị 20 do Chính phủ ban hành từ tháng 7.2025. Một lộ trình minh bạch, triển khai theo từng giai đoạn tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp có đủ thời gian nắm bắt các quy định sắp tới, chủ động xây dựng kế hoạch thay thế phương tiện và từng bước chuyển đổi sang các phương thức di chuyển sạch hơn.
Cùng với đó, các biện pháp tài chính như trợ cấp mua xe điện, chương trình thu hồi và loại bỏ phương tiện cũ góp phần làm giảm chi phí tiếp cận phương tiện sạch, giúp đẩy nhanh quá trình chuyển đổi khỏi các phương tiện sử dụng động cơ đốt trong…
Điều quan trọng nhất chính quyền TP.Hà Nội cần làm là hoàn thiện chính sách hỗ trợ người dân trong quá trình chuyển đổi phương tiện, phân loại cụ thể từng đối tượng để xây dựng chính sách hợp lý; đồng thời quyết liệt phát triển giao thông công cộng và giao thông phi cơ giới. Đây là yếu tố then chốt để bảo đảm sự chấp nhận và hiệu quả của LEZ.