Lối đi nào cho thị trường trang sức, đá quý?

Hiệu ứng domino "tạm đóng cửa"

Từ đầu tháng 7, sau khi vụ án buôn lậu 28.000 viên kim cương được công bố, khách hàng đang sở hữu kim cương lo lắng và nhiều người bắt đầu bán ra. Khi đó, tiệm vàng Kim Lý (TP.HCM) vốn nổi tiếng trong lĩnh vực kim cương cũng có lúc tạm dừng hoạt động, kinh doanh gián đoạn. Đỉnh điểm đến ngày 14.7 khi cơ quan điều tra công bố bắt 3 chủ tiệm vàng Kim Lý, Ngọc Tâm và Công ty TNHH đầu tư NCA (chủ tiệm vàng Nga châu Âu) thì ngay lập tức cả 3 tiệm vàng này đồng loạt đóng cửa khiến khách hàng hoang mang. Liên tiếp những ngày sau đó, tình trạng bán tháo kim cương diễn ra ở nhiều nơi khiến hàng loạt cửa hàng khác tại TP.HCM như Ngọc Tâm, Kim Châu, Hoàng Thứ Jewelry cũng thông báo tạm đóng cửa.

ẢNH: NHẬT THỊNH

Một số tiệm cũng nỗ lực thanh khoản nhưng không trụ lại được với làn sóng bán tháo, cuối cùng cũng ngậm ngùi đóng cửa. Đơn cử Công ty TNHH Trang Sức Kim Cương PJA (P.Bàn Cờ, TP.HCM) đã gửi "thư chào tạm biệt" sau 45 ngày cố gắng khi "hơn 90% khách bán tăng lên đột xuất và việc thanh khoản gần như tắc nghẽn". Ngay sau đó, hệ thống khoảng 10 cửa hàng chuyên bán nữ trang kim cương Cashion tại TP.HCM, Hà Nội, Đà Nẵng, Hải Phòng cũng phát đi thông báo tạm ngưng hoạt động 2 tháng để thực hiện tái cơ cấu toàn diện…

Làn sóng lan rộng và kéo dài không chỉ ở TP.HCM mà còn xuất hiện ở Cần Thơ và đến nay vẫn chưa dừng lại. Chỉ cần quan sát xung quanh khu vực chợ Bến Thành hay An Đông (TP.HCM) vốn là địa điểm quy tụ hàng chục tiệm trang sức, kim cương nổi tiếng vài chục năm qua, thì nay cũng hoàn toàn vắng vẻ với hàng chục tiệm vàng cửa đóng then cài.

Thậm chí, ngay cả công ty đầu ngành, vừa là nhà sản xuất vừa bán lẻ trang sức lớn nhất VN - Công ty CP vàng bạc đá quý Phú Nhuận (PNJ), cũng không trụ nổi trước tình trạng khách hàng bán ra ồ ạt. Theo báo cáo tài chính quý 1/2026, tổng lượng tiền, tiền gửi và các khoản đầu tư tài chính có tính thanh khoản của PNJ đạt khoảng 4.500 tỉ đồng. Thế nhưng chỉ sau 18 ngày thực hiện mua lại kim cương, trang sức của khách hàng thì PNJ đã buộc phải thay đổi phương thức mua lại.

Theo đó, thay vì thanh toán toàn bộ tiền cho khách hàng bán kim cương ngay trong ngày như trước đây, thì từ ngày 21.7, Công ty PNJ áp dụng hạn mức thanh toán tối đa mỗi ngày theo năng lực thực tế cho toàn bộ các giao dịch mua lại trên toàn quốc. Đồng thời, Công ty PNJ đưa ra lộ trình 5 đợt trong vòng 120 ngày đối với khách hàng có nhu cầu nhận tiền, với mức thanh toán từ 10 - 20% cho từng đợt. Hoặc khách hàng có thể lựa chọn phương án kết hợp linh hoạt, tức là chuyển đổi một phần giá trị mua lại sản phẩm PNJ và nhận chi trả tiền cho phần còn lại. Riêng đối với kim cương rời, khách hàng có thể lựa chọn đổi sang kim cương rời hoặc nhận tiền theo lộ trình thanh toán...

Ông Phan Quốc Công, Tổng giám đốc PNJ, thừa nhận chỉ trong 18 ngày mà doanh thu mua lại của công ty cao gấp 5 lần so với bán ra. Công ty đã chuẩn bị mấy ngàn tỉ đồng, nhưng khó khăn hiện nay chủ yếu là áp lực dòng tiền do lượng khách bán lại kim cương tăng mạnh. Công ty sẽ ưu tiên đổi sản phẩm thay vì hoàn tiền ngay. Nếu hoàn tiền thì sẽ thực hiện theo lộ trình nhiều đợt nhằm đảm bảo thanh khoản và sự vận hành lâu dài của doanh nghiệp.

"Nguyên tắc là có tiền sẽ thanh toán cho khách hàng sớm nhất có thể. Việc chi trả sẽ phụ thuộc vào khả năng cân đối dòng tiền của doanh nghiệp. Công ty muốn duy trì chính sách mua lại tốt nhất trên thị trường nhưng vẫn phải đảm bảo an toàn tài chính", ông Phan Quốc Công nói.

Thị trường nữ trang nguy cơ bị "vạ lây"

Ông Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ kim hoàn đá quý TP.HCM, cho biết từ đầu tháng 7 đến nay, có khoảng 30 hội viên, chủ yếu kinh doanh kim cương thông báo tạm ngưng hoạt động. Một số tiệm đóng cửa do liên quan đến vụ án buôn lậu kim cương, một số tiệm thì mất thanh khoản, nhưng cũng có tiệm sợ khách bán đông nên cũng tạm ngưng hoạt động. "Tâm lý khách hàng lo lắng diễn ra trên diện rộng nên sau này có mở cửa họ cũng không yên tâm để giao dịch lại. Diễn biến thị trường vàng bạc đá quý hiện đang rơi vào tình trạng khó khăn thanh khoản. Đợt này, thị trường sẽ thanh lọc mạnh và chỉ những doanh nghiệp có phương án tốt đối với khách hàng mới có thể giữ được niềm tin, duy trì hoạt động", ông Dưng nói.

Ông T.V.C, chủ một tiệm vàng bạc đá quý tại TP.HCM với hơn 40 năm kinh doanh trong lĩnh vực này, thừa nhận chưa bao giờ thị trường vàng bạc đá quý lại rơi vào cảnh mất thanh khoản, phải đóng cửa hàng loạt như hiện nay. Động thái tạm ngưng hoạt động hay hẹn thời gian thanh toán càng làm cho tâm lý khách hàng thêm lo lắng muốn nhanh bán lại sản phẩm. Nhưng không doanh nghiệp nào có sẵn lượng tiền mặt lớn để mua khi khách ồ ạt bán lại như vậy.

"Thông thường các cửa hàng kinh doanh ít dự trữ tiền mặt. Hơn nữa, một số tiệm kinh doanh theo hình thức lấy hàng từ "chành" (đơn vị sản xuất) để bán, lượng tiền chủ yếu nằm ở hàng hóa. Do đó, khi số lượng khách hàng bán nhiều hơn lượng người mua vào thì số tiền mặt chi trả sẽ không đủ. Những cửa hàng kinh doanh càng lâu năm thì lượng khách hàng càng lớn, cộng thêm sản phẩm mua giá trị cao như kim cương lên vài tỉ đồng, hàng chục tỉ đồng thì chỉ cần vài chục khách bán cùng lúc là mất thanh khoản ngay", ông C. giải thích và nói thêm, không chỉ là kim cương, các cửa hàng kinh doanh này tạm đóng cửa cũng khiến khách hàng mua bán trang sức nói chung đều không mua bán được. Hay nói cách khác, thị trường trang sức, đá quý hầu như đang dừng hoạt động.

Các chuyên gia cảnh báo, nếu "làn sóng" tạm đóng cửa các tiệm kim cương còn kéo dài thì thị trường trang sức mỹ nghệ của VN cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Đáng chú ý, lĩnh vực vàng trang sức mỹ nghệ mới được loại bỏ ra khỏi danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện tại luật Đầu tư 2025 và đây là cơ sở pháp lý vô cùng quan trọng tạo tiền đề cho ngành vàng trang sức mỹ nghệ phát triển. Theo Hiệp hội Kinh doanh vàng VN, ngành vàng trang sức mỹ nghệ là một trong rất ít những ngành nghề tạo ra được sản phẩm xuất khẩu tái tạo lại nguồn ngoại tệ cho đất nước. Ước tính trong sản phẩm vàng trang sức mỹ nghệ có đóng góp rất lớn của sức lao động, kỹ xảo tay nghề của người thợ, tạo giá trị gia tăng chiếm đến từ 25 - 35% giá trị sản phẩm. Khi được tháo gỡ những khó khăn như loại bỏ các điều kiện kinh doanh, các loại giấy phép đối với hoạt động kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ thì ngành này sẽ được tạo động lực phát triển, có thể xuất khẩu được ít nhất từ 4 - 5 tỉ USD mỗi năm.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Trần Thanh Hải, Hiệu trưởng Trường CĐ Viễn Đông, phân tích: Trong thị trường trang sức, kim cương là có giá trị cao nhất do tính chất vì độ quý hiếm, độ cứng hay độ tinh khiết của nó. Cùng một khối lượng, trọng lượng như nhau nhưng giá trị viên kim cương cách xa với 1 viên ruby (hồng ngọc) - là loại đá quý đứng thứ hai sau kim cương. Chính vì vậy với hiện tượng phản ứng dây chuyền khách hàng bán lại kim cương nhiều hơn sẽ khiến các cửa hàng vàng bạc đá quý không thể trụ được. Điều này cũng sẽ tác động lên các sản phẩm trang sức khác nói chung, bao gồm ruby, sapphire và các loại đá bán quý khác.

Chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu cũng lo lắng, niềm tin của khách hàng đang bị suy giảm nên hiện tượng bán ra nhiều hơn không chỉ dừng lại ở kim cương, mà còn có thể lan sang các loại đá quý và nữ trang khác. "Nhưng nhìn ở mặt tích cực, đây là động cơ để thị trường trang sức nói chung được điều chỉnh tích cực hơn. Bản thân các cửa hàng kinh doanh cũng phải tự chấn chỉnh trong hoạt động. Đồng thời, ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước cũng sẽ có những giải pháp phù hợp để đảm bảo thị trường hoạt động lành mạnh, bảo vệ người tiêu dùng và phát triển bền vững hơn", ông Hiếu kỳ vọng.

Xây dựng thị trường trang sức lành mạnh hơn

Thị trường trang sức vàng VN liên tục suy giảm trong giai đoạn 2023 - 2025. Khối lượng trang sức vàng tiêu thụ trong giai đoạn này giảm trung bình khoảng 15%/năm, cụ thể năm 2023 giảm 16%; năm 2024 giảm 13% và 9 tháng của năm 2025 tiếp tục giảm 16,6% so với cùng kỳ. Do đó, những thông tin gần đây trên thị trường sẽ còn tác động khiến niềm tin về sản phẩm của khách hàng giảm sút, sức tiêu thụ sẽ còn ảnh hưởng trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Văn Dưng phân tích: Vừa qua, vàng bạc đã không còn nằm trong ngành kinh doanh có điều kiện, thế nhưng thị trường vẫn đang chờ thêm những hướng dẫn cụ thể về quản lý chất lượng sản xuất như thế nào để từ đó hoạt động cho đúng. Tuy nhiên để ngành kim hoàn có thể trở thành một ngành công nghiệp trọng điểm, đem lại nguồn thu ngoại tệ bền vững và giá trị gia tăng cao, có thể giao Bộ Công thương là cơ quan chủ quản đối với trang sức vàng mỹ nghệ sẽ giúp VN tiệm cận thông lệ quốc tế, đồng thời phát triển ngành theo hướng công nghiệp chế tác - xuất khẩu giá trị cao.

Bởi theo thông lệ quốc tế, ngành trang sức mỹ nghệ được quản lý như hàng hóa tiêu dùng cao cấp. Tại Ấn Độ, Singapore, UAE, Thái Lan…, trang sức vàng thuộc phạm vi điều tiết của Bộ Thương mại hoặc Bộ Công nghiệp; chỉ vàng miếng, vàng đầu tư mới nằm trong khung điều tiết tiền tệ của ngân hàng trung ương. Còn các quốc gia có ngành kim hoàn phát triển, hằng năm xuất khẩu trang sức mỹ nghệ lớn như Trung Quốc, Thái Lan, Indonesia, ngành kim hoàn được quản lý như một ngành công nghiệp tiêu dùng (giống như may mặc, giày dép...). Các quốc gia này cũng có các chính sách hỗ trợ ngành rất chi tiết từ việc xây dựng khu công nghiệp tập trung đến chính sách triển khai chuỗi giá trị của ngành.

"Vì vậy, nên có cơ chế quản lý ngành kim hoàn VN như một ngành công nghiệp để có thể có các chính sách từ hành lang pháp lý đến các chính sách hỗ trợ phát triển ngành như một chuỗi liên kết giá trị trong phát triển kinh tế, vừa đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của tiêu dùng trong nước, vừa giữ gìn và phát triển một ngành nghề thủ công mỹ nghệ mang bản sắc dân tộc và hướng tới trở thành một quốc gia hàng đầu về xuất khẩu trang sức mỹ nghệ trên trường quốc tế", Chủ tịch Hội Mỹ nghệ kim hoàn đá quý TP.HCM đề xuất.

Chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu thì đề xuất nhà nước cần rà soát lại tất cả quy định liên quan về hoạt động kinh doanh vàng, trang sức, đá quý, đặc biệt là chất lượng sản phẩm công bố cũng như đơn vị được phép kiểm định, công bố giấy kiểm định đối với kim cương. Nếu cần thiết có thể tham khảo các quy định của một số nước, vùng lãnh thổ như Singapore, Hồng Kông là nơi có thị trường trang sức đá quý phát triển mạnh để xây dựng nên các quy định phù hợp cho VN. Việc đưa ra những quy định phù hợp để đảm bảo chất lượng cho sản phẩm trang sức sẽ mang lại niềm tin cho người tiêu dùng, góp phần ổn định thị trường . Đồng thời cũng xem xét lại việc giám sát hoạt động của các đơn vị để thị trường phát triển lành mạnh hơn.

Theo ông Trần Thanh Hải, từ trước đến nay các công ty kinh doanh vàng bạc, trang sức mỹ nghệ là lĩnh vực kinh doanh có điều kiện và đã chịu sự quản lý của nhiều cơ quan gồm Bộ Khoa học - Công nghệ, Bộ Công thương (quản lý thị trường ), Ngân hàng Nhà nước. Do vậy để xây dựng phát triển thị trường nữ trang đá quý, cần thay đổi hẳn tư duy từ cấp phép sang hậu kiểm. Cơ quan quản lý nhà nước không cần can thiệp sâu vào quá trình hoạt động hay công bố chất lượng sản phẩm của các công ty nhưng sẽ thực hiện kiểm tra (định kỳ hoặc bất thường nếu cần), tương tự việc kiểm tra chất lượng nông sản tại các chợ đầu mối… Ví dụ công ty công bố viên kim cương 5 ly, độ tinh khiết cao nhưng khi kiểm tra chỉ có 4,5 ly, độ tinh khiết thấp hơn thì xử phạt nặng. Điều này sẽ mang tính răn đe nhưng vẫn đảm bảo cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh phát triển.