Nhức nhối hàng giả, hàng nhái online, sập bẫy 'thần dược'

Quảng cáo như “rót mật vào tai”

Có bệnh liên quan đến dạ dày, anh Đức (44 tuổi, ngụ phường Gò Vấp, TPHCM) thường lướt TikTok tìm mua các loại trà hỗ trợ giải quyết chứng trào ngược dạ dày. Mới đây, anh Đức đặt mua combo 4 hộp trà dây (mua 1 tặng 1) với giá gần 500.000 đồng của một người bán hàng giới thiệu sản phẩm được canh tác hữu cơ tận Tây Bắc.

“Đây là sản phẩm khắc tinh của viêm loét dạ dày, trào ngược dạ dày, vi khuẩn HP… Uống thường xuyên sẽ hết bệnh lúc nào không biết. Các bác mua dịp Tết từ 4 hộp trở lên, shop em còn tặng thêm táo đỏ, đông trùng hạ thảo” - người bán chào mời.

Sau gần một tuần chờ đợi, anh Đức nhận được những gói trà bọc trong túi lọc. Bên trong là nhiều loại cây cỏ khô đã được xay nhuyễn; bên ngoài có thông tin sản phẩm sơ sài như thành phần gồm trà dây, hoa cúc, bạc hà, hoa lài và cỏ ngọt; pha nước nóng và có thể uống thay nước thường hằng ngày.

Khi có khách hàng đề cập đến giấy tờ chứng nhận liên quan sản phẩm, người bán nói rằng, đây là sản phẩm thủ công gia truyền của gia đình, rất nhiều người sử dụng và hết bệnh nên người mua cứ yên tâm.

Có nhu cầu mua thực phẩm bổ sung giúp tăng chiều cao cho con gái 10 tuổi, chị Hoa (ngụ phường Bình Tân, TPHCM) đã mua đủ các sản phẩm rao bán trên mạng, từ kẹo dinh dưỡng giúp tăng chiều cao, siro ăn ngon, nước uống bổ sung can-xi, thậm chí dùng cả cao khỉ pha nước cho con uống mỗi ngày.

“Trên mạng có rất nhiều sản phẩm trong nước và nhập khẩu với đủ mọi loại giá. Nhiều người nổi tiếng cũng cho con dùng các sản phẩm này và các bé đều cao vượt trội nên tôi rất yên tâm. Tùy theo khả năng để mình chọn sản phẩm phù hợp. Tôi cho con dùng hơn một năm qua, tuy chưa thấy cải thiện chiều cao nhưng người bán tư vấn, dùng lâu dài mới có tác dụng” - chị Hoa nói với vẻ đầy tin tưởng.

Dạo một vòng quanh các tài khoản rao bán quà tặng sức khỏe dịp Tết, người mua dễ dàng lạc vào “mê trận” thực phẩm chức năng (TPCN) làm từ đông trùng hạ thảo, tổ yến, nhụy hoa nghệ tây… Đặc biệt, những sản phẩm này được thổi phồng với những lời lẽ “có cánh” như đây là dược liệu quý, là món quà “vàng” cho sức khỏe hay có tác dụng trường thọ. Người bán thường tư vấn rằng sản phẩm được hái trên núi cao, làm sạch bằng công nghệ hiện đại nhằm giữ trọn tinh hoa núi rừng, giúp người già bồi bổ lục phủ ngũ tạng, giúp trẻ em tăng sức đề kháng, còn phụ nữ thì làm chậm lão hóa và đẹp da. Chính những lời mời chào đầy sức thuyết phục này đã đánh trúng tâm lý lo cho sức khỏe của nhiều gia đình.

Thủ đoạn lách luật tinh vi

Thị trường TPCN trên các sàn thương mại điện tử (TMĐT) hay các trang mạng xã hội cá nhân như Facebook, Zalo, Tiktok cũng rơi vào tình trạng “vàng thau lẫn lộn” khi hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ vẫn được bày bán công khai với giá rẻ hơn hàng bán tại showroom rất nhiều.

Người tiêu dùng chỉ cần vài cú nhấp chuột sẽ gặp hàng loạt sản phẩm được quảng cáo “hiệu quả thần tốc” như giảm cân cấp tốc hay cải thiện sinh lý nhưng lại thiếu giấy công bố sản phẩm, không mã vạch và mập mờ về đơn vị phân phối. Người bán còn giới thiệu sản phẩm gắn mác “nội địa Nhật” hay “chính hãng Mỹ” để lợi dụng tâm lý chuộng hàng ngoại của nhiều người dân.

Thủ đoạn của các đối tượng buôn bán hàng giả trên cũng ngày càng tinh vi để lách các bộ lọc kiểm duyệt. Hàng giả chủ yếu được đưa vào thành phố, tập kết tại kho ở ngoại thành hoặc căn hộ cao cấp, sau đó giao qua trung gian để tránh bị phát hiện.

Một chiêu trò nguy hiểm là trộn thuốc thật với thuốc giả khi bán ra, nhằm tạo lòng tin cho người mua và qua mặt lực lượng kiểm tra. Một số trường hợp tự đặt tên thuốc, công ty sản xuất ảo đặt ở nước ngoài như Malaysia, Singapore, sau đó quảng cáo là “hàng xách tay” trên mạng xã hội, giới thiệu dưới danh nghĩa nhân viên hoặc dược sĩ của công ty dược.

Ngoài ra, còn có tình trạng ghi nhãn không đúng. Nhiều sản phẩm dù được quảng cáo là sữa hoặc thuốc nhưng thực chất tên gọi theo công bố và ghi nhãn sản phẩm lại là “thực phẩm bảo vệ sức khỏe”, “thực phẩm bổ sung”, “sản phẩm dinh dưỡng công thức”, hoặc “thực phẩm dùng cho chế độ ăn đặc biệt”. Việc này gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng trong việc lựa chọn sản phẩm để sử dụng.

Điều khiến việc truy vết khó hơn chính là đặc tính “đổi hình” của nội dung số. Tài khoản có thể ẩn danh, đổi tên liên tục; kho hàng tách rời khỏi “mặt tiền” livestream; đường link sản phẩm biến mất sau vài giờ; nhóm kín mở rồi đóng; người bán dùng KOL/KOC/nhân vật “đóng vai người dùng” để tạo tin cậy. Thậm chí, nhiều shop chỉ chốt đơn qua tin nhắn riêng hoặc livestream trong các hội nhóm kín để tránh sự truy vết của các cơ quan chức năng.

Chị Minh Trang (28 tuổi, ngụ xã Hưng Long, TPHCM) từng gặp cảnh dở khóc dở cười khi mua sữa bột nhập khẩu nhưng nhận về hàng có mùi vị khác lạ. Khi chị phản ánh thì chủ shop lập tức khóa tài khoản và biến mất.

Hệ lụy khôn lường

Sau gần một năm cho con sử dụng thực phẩm giúp tăng chiều cao, chị Hoa thấy con thường xuyên mệt mỏi, ăn kém, mất tập trung và đau khớp gối dữ dội. Kết quả chẩn đoán cho thấy bệnh nhi bị viêm gan cấp và viêm khớp do lạm dụng TPCN.

Tương tự, chị Hạnh tại phường Vườn Lài, TPHCM cũng đã chi hơn 10 triệu đồng mua collagen theo lời quảng cáo trên TikTok với hy vọng da dẻ tươi trẻ. Thời gian đầu, sản phẩm dường như có hiệu quả, nhưng sau đó chị đi khám phát hiện có dấu hiệu suy thận. May mắn sau khi ngưng sử dụng 3 tháng, các chỉ số xét nghiệm mới trở lại bình thường.

Bệnh viện Quân y 175 cho biết, từng tiếp nhận bệnh nhân nhập viện trong tình trạng sốt cao, nổi ban đỏ toàn thân và tổn thương da nặng sau khi sử dụng các sản phẩm “giảm mỡ bụng” và “collagen làm đẹp” không rõ nguồn gốc. Kết quả xét nghiệm cho thấy bệnh nhân bị rối loạn sinh hóa, suy thận và phản ứng viêm mạnh.