Những cây cột điện giữa xóm Bồng Lai và cảm xúc đặc biệt của Trưởng phái đoàn ngoại giao EU

Những thay đổi bước ngoặt

Ông Nguyễn Văn Sơn, trưởng thôn Bồng Lai, nhớ lại chỉ mới từ những năm 2020 đổ về trước, cuộc sống của hàng trăm hộ dân trong thôn vẫn rất “chập chờn” theo những đường dây trần kéo điện tạm về thôn. Nguồn điện thiếu ổn định và tình trạng mất điện xảy ra khá thường xuyên bởi chỉ cần cành cây quệt vào đường dây, cả thôn có thể mất điện, gây bất tiện cho sinh hoạt và ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân. Các thiết bị điện trong gia đình cũng khó vận hành ổn định, khiến bà con chưa thực sự yên tâm đầu tư phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, đường điện mới đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc sống người dân. Từ năm 2020, khi hệ thống điện được nâng cấp với sự hỗ trợ của dự án của Liên minh châu Âu EU, cuộc sống của người dân dần thay đổi. Nguồn điện ổn định hơn, tình trạng mất điện giảm đáng kể, giúp các gia đình sử dụng thiết bị sinh hoạt thuận tiện và mạnh dạn đầu tư mở rộng sản xuất, kinh doanh, chăn nuôi. Tivi, tủ lạnh, máy giặt, điều hoà… đã trở thành món đồ phổ biến của các gia đình trong thôn.

“Hiện dự án mang lại lợi ích cho 412 hộ dân, với 1.571 nhân khẩu. Thu nhập bình quân của bà con đạt khoảng 65 triệu đồng/người/năm; một số hộ đã có điều kiện mở rộng sản xuất, tiếp tục đầu tư phát triển kinh tế và cải thiện đời sống”, ông Nguyễn Văn Sơn cho biết.

Đường dây điện và trạm biến áp dẫn vào thôn Bồng Lai là một phần của dự án hỗ trợ trị giá 60 tỷ đồng nhằm kéo điện về các thôn xóm vùng sâu, vùng xa mà Liên minh châu Âu (EU) viện trợ không hoàn lại cho Việt Nam. Chuyến thăm ngày 26/10 cũng là lần đầu tiên ông Julien Guerrier, Trưởng phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam tận mắt nhìn thấy những thay đổi từ dự án EU tài trợ tới với người dân.

“Thật đáng mừng khi chứng kiến cuộc sống của người dân được cải thiện nhờ những khoản đầu tư mà chúng tôi đã thực hiện tại đây, giúp bảo đảm nguồn cung điện ổn định và nâng cao điều kiện sinh hoạt. Điều này không chỉ có ý nghĩa đối với đời sống hằng ngày mà còn mang lại lợi ích cho hoạt động kinh doanh và sản xuất nông nghiệp của người dân”, Đại sứ Julien Guerrier chia sẻ.

Theo ông Guerrier, dự án là một phần trong chương trình hợp tác rộng hơn giữa EU và Việt Nam nhằm hỗ trợ quá trình chuyển dịch năng lượng, bao gồm điện khí hóa trên cả nước và thực hiện mục tiêu trung hòa phát thải carbon vào năm 2050 của Việt Nam. Theo đó, ngân sách của EU được đầu tư vào năng lượng tái tạo, bao gồm thủy điện, điện mặt trời và các nguồn năng lượng sạch khác, nhằm giúp Việt Nam bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời duy trì lộ trình hướng tới mục tiêu trung hòa khí hậu vào năm 2050.

Từ thành quả được tận mắt chứng kiến ở Thôn Bồng Lai, ông Guerrier cho rằng: “Yếu tố then chốt làm nên thành công của dự án là sự phối hợp chặt chẽ giữa EU, các cơ quan trung ương, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư tại Quảng Trị. Tất cả các bên đều đóng góp và mong muốn dự án thành công. Chính sự phối hợp hiệu quả đó đã góp phần quyết định vào thành công của dự án trên thực tế”.

Bên cạnh đầu tư điện khí hóa nông thôn, EU hỗ trợ Việt Nam chuyển dịch năng lượng thông qua Chương trình Chuyển dịch năng lượng bền vững (SET-P) trị giá 142 triệu euro, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm, công nghệ và hỗ trợ hoàn thiện chính sách để thu hút đầu tư tư nhân.

Trong khuôn khổ Quan hệ đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP), các bên hướng tới huy động 15 tỷ euro, trong đó EU cam kết đóng góp 2,8 tỷ euro. Ông Julien Guerrier nhấn mạnh Việt Nam cần xây dựng khuôn khổ pháp lý ổn định, có tính dự báo để thúc đẩy đầu tư vào lưới điện và năng lượng sạch, nhất là điện gió ngoài khơi. EU cũng kỳ vọng các chương trình điện khí hóa sẽ tiếp tục được mở rộng, giúp những thôn, bản còn chưa có điện sớm được tiếp cận nguồn năng lượng ổn định.

Khai thác tiềm năng năng lượng sạch ở Quảng Trị

Buổi làm việc ở Bồng Lai nằm trong khuôn khổ chuyến thăm do Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn và Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam, Ngài Julien Guerrier, dẫn đầu tới tỉnh Quảng Trị, một trong những địa phương được phân bổ các khoản viện trợ không hoàn lại từ Chiến lược Cửa ngõ Toàn cầu của EU.

Trong buổi làm việc với Uỷ ban Nhân dân tỉnh, Đại sứ EU Julien Guerrier đã trực tiếp đặt vấn đề với lãnh đạo tỉnh về những trở ngại cần tháo gỡ để thu hút đầu tư vào điện gió ngoài khơi.

“Đối với tỉnh Quảng Trị, chúng tôi đánh giá tỉnh có một đường bờ biển rất dài với tiềm năng về điện gió hết sức mạnh mẽ. Nhờ có thềm lục địa rộng, tiềm năng về điện gió ngoài khơi cũng hết sức phong phú. Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy lĩnh vực này chưa thực sự phát triển tương xứng ở giai đoạn hiện tại”, ông Guerrier nói, đồng thời đề nghị địa phương làm rõ những trở ngại và kế hoạch cấp phép khảo sát, thăm dò để doanh nghiệp có thể tiếp cận các cơ hội đầu tư.

Phản hồi, ông Lê Đức Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, cho biết địa phương có đường bờ biển dài khoảng 200 km, cùng điều kiện gió thuận lợi nhờ địa hình dọc dải Trường Sơn. Số giờ phát điện có thể đạt khoảng 3.500 giờ mỗi năm. Ông Tiến đánh giá đây là “nguồn tài nguyên vô giá của quốc gia”.

Dù vậy, địa phương đang đối mặt với ba nhóm trở ngại chính.

Thứ nhất là những vướng mắc về thể chế và quy hoạch không gian biển. Việc phân định thẩm quyền quản lý, khảo sát và cấp phép đối với các khu vực biển ngoài 6 hải lý còn có những điểm chồng chéo giữa các cơ quan, khiến quá trình chuẩn bị dự án gặp khó khăn.

Thứ hai là hạ tầng truyền tải chưa theo kịp tiềm năng phát triển nguồn điện. Nhu cầu tiêu thụ điện tại chỗ của Quảng Trị còn thấp, trong khi các dự án năng lượng tái tạo có thể tạo ra sản lượng lớn. Nếu nguồn điện phát triển không đồng bộ với lưới truyền tải, việc giải tỏa công suất sẽ trở thành bài toán khó, đòi hỏi đầu tư các tuyến đường dây quy mô lớn, trong đó có lưới điện 500 kV.

Thứ ba là chi phí vận hành cao và thiếu công nghiệp phụ trợ. Theo thông tin được lãnh đạo tỉnh nêu tại buổi làm việc, có nhà máy điện gió phải chi khoảng 27 tỷ đồng mỗi năm để thuê đơn vị tư vấn, vận hành nước ngoài. Việc thiếu đội ngũ kỹ thuật và năng lực cơ khí chế tạo tại chỗ khiến doanh nghiệp còn phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài.

Trước thực tế này, tỉnh đề xuất EU hỗ trợ kết nối với các tập đoàn châu Âu để chuyển giao công nghệ vận hành, đồng thời thúc đẩy hình thành trung tâm hậu cần và cơ khí chế tạo thiết bị năng lượng tái tạo gắn với cảng Mỹ Thủy và Cửa Việt.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lê Đức Tiến khẳng định địa phương sẵn sàng bố trí quỹ đất sạch gần các cảng biển, đồng thời tạo điều kiện về môi trường đầu tư, thủ tục hành chính và giải phóng mặt bằng để đón các dự án năng lượng.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn đánh giá Quảng Trị có tiềm năng lớn, đang từng bước phát triển để trở thành một trong những trung tâm năng lượng của cả nước và khu vực miền Trung. Ông cho rằng hợp tác giữa Bộ Công Thương , Phái đoàn EU và tỉnh có ý nghĩa chiến lược, góp phần thực hiện các cam kết giảm phát thải và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng bền vững.

“Đây là chương trình có ý nghĩa chiến lược, góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện các cam kết quốc tế về giảm phát thải, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng theo hướng bền vững”, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đánh giá.