Phó Thủ tướng Lê Thành Long: Nợ công thấp hơn nhiều giới hạn quy định; chi đầu tư phát triển sẽ chiếm 40%

Chiều 30/10, tại hội trường Quốc hội, thực hiện phân công của Thủ tướng Chính phủ, trên tinh thần tiếp thu ý kiến thảo luận của các Đại biểu tại Tổ và Hội trường đối với các báo cáo của Chính phủ về tài chính, ngân sách nhà nước, đầu tư công, Phó Thủ tướng Lê Thành Long phát biểu, làm rõ thêm 3 vấn đề được đại biểu Quốc hội, đồng bào, cử tri cả nước quan tâm về thu, chi ngân sách nhà nước và giải ngân vốn đầu tư công .

Chân thành cảm ơn ý kiến góp của các đại biểu Quốc hội về các vấn đề này, Phó Thủ tướng Lê Thành Long cho biết, sẽ báo cáo Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính, các bộ, ngành liên quan nghiêm túc tiếp thu, giải trình các ý kiến, "quan trọng nhất là có các giải pháp khả thi để chúng ta làm tốt công tác ngân sách Nhà nước, đầu tư công, vay và trả nợ công".

Thu ngân sách tăng gấp 1,36 lần, nợ công thấp hơn nhiều giới hạn quy định

Phó Thủ tướng Lê Thành Long nêu rõ, trong bối cảnh rất khó khăn, chúng ta đã nỗ lực, quyết tâm cao nhất trong thực hiện dự toán thu – chi NSNN, đạt và vượt toàn bộ 12/12 chỉ tiêu chủ yếu của cả nhiệm kỳ. Thu ngân sách nhà nước ước đạt 9,6 triệu tỷ đồng, gấp 1,36 lần nhiệm kỳ trước, vượt xa mục tiêu 8,3 triệu tỷ đồng , trong khi miễn, giảm, gia hạn thuế, phí, lệ phí... khoảng 1,1 triệu tỷ đồng; tăng thu, tiết kiệm chi 1,57 triệu tỷ đồng.

Tập trung thực hiện chính sách tài khóa mở rộng hợp lý, có trọng tâm trọng điểm, bảo đảm hiệu quả, phối hợp hài hòa, chặt chẽ với chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt, kịp thời, hiệu quả để góp phần thúc đẩy tăng trưởng. Nợ công, nợ Chính phủ, nợ nước ngoài, bội chi ngân sách nhà nước được kiểm soát tốt, thấp hơn nhiều giới hạn quy định; nợ công giảm từ 44,3 % GDP năm 2020 xuống còn khoảng 35 - 36% năm 2025 (giới hạn là 60 % GDP) ; bội chi ngân sách nhà nước bình quân giảm từ 3,53 % GDP giai đoạn 2016 - 2020 xuống 3,1 - 3,2 % GDP nhiệm kỳ này.

Thu nội địa từ sản xuất kinh doanh tăng khoảng 11,1% - mức phấn đấu cao nhất từ trước đến nay

Theo Phó Thủ tướng Lê Thành Long , trong bối cảnh tình hình thế giới biến động mạnh, nhìn chung khó khăn, thách thức nhiều hơn thời cơ, thuận lợi; công tác xây dựng dự toán thu NSNN được thực hiện theo nguyên tắc thận trọng, đảm bảo an ninh, an toàn tài chính quốc gia ( bội chi NSNN, nợ công, nợ chính phủ, nợ nước ngoài quốc gia trong giới hạn an toàn theo quy định ), bảo đảm đủ nguồn đáp ứng yêu cầu chi cho đầu tư phát triển, chi cho con người, bảo đảm an sinh xã hội, chi cho quốc phòng an ninh và các nhiệm vụ chi cấp bách phát sinh ( thiên tai, bão lũ ...).

Trong tổ chức thực hiện, Chính phủ đã chỉ đạo quyết liệt công tác quản lý thu, đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời; đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, mở rộng phạm vi áp dụng hóa đơn điện tử; tập trung chống thất thu đối với thương mại điện tử, các hoạt động dịch vụ (ăn uống, khách sạn...).

Thu từ thương mại điện tử năm 2025 đạt khoảng 172 nghìn tỷ đồng, tăng 67 % so với năm 2024; áp dụng các giải pháp thu thuế mới đối với hộ kinh doanh, trong 9 tháng năm 2025 đạt 25,1 nghìn tỷ đồng (tăng 29,6 % so với cùng kỳ năm 2024) ; ước cả năm đạt trên 33 nghìn tỷ đồng. Tổng số tăng thu NSNN của cả nhiệm kỳ 2021 - 2025 đạt 1,57 triệu tỷ đồng, được sử dụng để tăng chi cho đầu tư phát triển, chi cho con người ( tăng lương ), quốc phòng an ninh và các nhiệm vụ quan trọng cấp bách khác.

Trong cơ cấu thu ngân sách giai đoạn 2021 - 2025, thu từ sản xuất kinh doanh chiếm tỷ trọng chủ yếu 62,5% , thu từ tiền sử dụng đất chiếm 13 %, thu từ xuất nhập khẩu chiếm 13,2 % ( nhiệm kỳ trước lần lượt là 61,7 %; 10,1 % và 14,1 % ). Về cơ cấu chi NSNN, chi cho đầu tư phát triển chiếm 32-33 %; chi thường xuyên chiếm 57-58 % (nhiệm kỳ trước chiếm lần lượt là 28 % và 63,2 %). Kế hoạch 2026 – 2030, chi đầu tư phát triển tăng lên 40 %; chi thường xuyên khoảng 50,7 %.

"Dự toán thu NSNN năm 2026 được xây dựng bám sát các mục tiêu, nhiệm vụ theo các Nghị quyết của Đảng, Quốc hội. Trong đó, thu nội địa từ sản xuất kinh doanh tăng khoảng 11,1 %, là mức phấn đấu cao nhất từ trước đến nay, cao hơn mục tiêu tăng trưởng kinh tế ( 10 %) ; đồng thời, có tính đến những tác động, ảnh hưởng của các yếu tố đến thu từ xuất nhập khẩu, đất đai, tài nguyên...", Phó Thủ tướng nêu rõ.

Thời gian tới, Chính phủ tiếp tục chỉ đạo Bộ Tài chính, các cơ quan liên quan triển khai các giải pháp tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, tập trung làm tốt công tác phân tích, dự báo phục vụ xây dựng dự toán thu và quản lý thu, chi NSNN.

Giải ngân vốn đầu tư công thấp vào đầu năm, tăng mạnh vào cuối năm

Phó Thủ tướng Lê Thành Long cho biết, giải ngân vốn đầu tư công từ đầu năm đến hết ngày 23/10/2025 là 465 nghìn tỷ đồng, đạt 51,7 % kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; tỷ lệ giải ngân tương đương so với cùng kỳ năm 2024 là 51,5 %, nhưng số vốn tuyệt đối cao hơn khoảng 115.658 tỷ đồng ( cùng kỳ 2024 là 349.170 tỷ đồng ).

Nhìn chung, giải ngân vốn đầu tư công có xu hướng thấp vào đầu năm, tăng mạnh vào cuối năm do các nhà thầu cần thời gian để thi công, tích lũy khối lượng đủ để nghiệm thu, thanh toán vào cuối năm ( trong nhiệm kỳ, tính chung 9 tháng các năm giải ngân chỉ khoảng 49-51 %; trong khi kết quả giải ngân cuối năm đều từ 91-95 %).

Phó Thủ tướng Lê Thành Long cho biết, từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ tập trung chỉ đạo quyết liệt đẩy mạnh thực hiện, giải ngân vốn đầu tư công ngay từ đầu năm; xác định rõ đây là một nhiệm vụ chính trị trọng tâm của các bộ, ngành, địa phương và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm. Từ đầu năm 2025, Chính phủ đã tổ chức 04 Hội nghị trực tuyến với các bộ, cơ quan, địa phương; ban hành 08 Chỉ thị, Công điện và nhiều văn bản chỉ đạo đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công ; Thủ tướng Chính phủ, các Phó Thủ tướng, các thành viên Chính phủ thường xuyên, liên tục kiểm tra thực địa, tập trung giải quyết vướng mắc, đôn đốc thực hiện.

Chính phủ đã trình Quốc hội tập trung sửa đổi các quy định pháp luật liên quan để tháo gỡ các vướng mắc về đầu tư công; trong đó đã trình Quốc hội 03 lần để thông qua quy định về tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để, toàn diện 12 nội dung cho các bộ, địa phương, chuyển đổi phương thức quản lý đầu tư công từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" với 03 nhóm chính: (i) Phân cấp thẩm quyền giao, điều chỉnh kế hoạch đầu tư công; (ii) Phân cấp thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư; (iii) Phân cấp thẩm quyền kéo dài thời gian giải ngân, gia hạn thời gian bố trí vốn. Đồng thời, đẩy mạnh rà soát, kịp thời phát hiện, xử lý những khó khăn, vướng mắc trong các quy định của pháp luật có nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội theo Nghị quyết số 206/2025/QH15.

Tuy nhiên, việc giải ngân vốn đầu tư công có lúc, có nơi còn chậm, nhìn chung chưa đáp ứng yêu cầu, đúng như các vị đại biểu Quốc hội đã nêu, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan. Quy mô vốn đầu tư công năm 2025 khoảng 900 nghìn tỷ đồng, tăng khoảng 33 % so với năm 2024 ( 678 nghìn tỷ đồng ). Năng lực triển khai ở một số cơ quan, địa phương còn yếu, chưa quyết liệt, thiếu chủ động; còn tình trạng đùn đẩy, né tránh trách nhiệm ( cùng một mặt bằng pháp luật nhưng có nơi làm tốt, có nơi làm chưa tốt ). Trong khi đó, mặc dù Luật Đầu tư công đã cho phép tách GPMB thành dự án riêng nhưng trong tổ chức thực hiện vẫn gặp một số vướng mắc ( chưa đạt được thỏa thuận đối với người dân, chậm bàn giao mặt bằng; xác định nguồn gốc sử dụng đất gặp nhiều khó khăn; việc hoàn thiện hồ sơ thu hồi đất qua nhiều bước...).

Theo Phó Thủ tướng, tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, Chính phủ tập trung chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương khẩn trương khắc phục những hạn chế, bất cập nêu trên, quyết tâm phấn đấu hoàn thành tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 đạt mục tiêu 100 % kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao ( cao hơn bình quân các năm trước khoảng 5-6 %). Tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật; đẩy mạnh hoạt động của các tổ công tác; đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, thi công, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, nâng cao chất lượng công tác chuẩn bị và triển khai đầu tư, xây dựng. Thực hiện nghiêm quy định của Luật sửa đổi, bổ sung Luật Đầu tư công; xử lý nghiêm các trường hợp ảnh hưởng đến giải ngân vốn đầu tư công ; điều chuyển cán bộ, xem xét trách nhiệm người đứng đầu.

" Ngoài những vấn đề nêu trên, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ các vấn đề được các đại biểu quan tâm, tham mưu các giải pháp nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, nhiệm vụ tài chính - NSNN trong giai đoạn mới", Phó Thủ tướng Lê Thành Long nhấn mạnh.