'Quản trị' kẹt xe trong giai đoạn bứt tốc xây dựng hạ tầng

Bùng nổ rào chắn

Gần 2 tuần nay, hành trình từ Nhà Bè sang văn phòng làm việc tại P.Xuân Hòa của chị Nguyễn Minh Anh thêm chật vật. Vốn dĩ quãng đường này vẫn thường xuyên kẹt xe tại đường Nguyễn Hữu Thọ hay cầu Kênh Tẻ. Hiện tại, khi đã thoát khỏi các cửa ngõ phía nam thì áp lực vẫn tiếp diễn. Nút giao Cách Mạng Tháng Tám - Nguyễn Thị Minh Khai đang phong tỏa một phần để dựng rào chắn thi công các ga ngầm thuộc dự án metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương), tạo nên nút thắt cổ chai: dòng xe rẽ từ Nguyễn Thị Minh Khai sang Cách Mạng Tháng Tám bị dồn toa, ô tô lẫn xe máy đan xen, nhích từng centimet. Chiều đi đã chậm hơn trước, chiều về lại càng khó khăn. Để né rào chắn tại nút giao trung tâm, hàng nghìn người hướng về khu vực Q.4 cũ và khu nam phải đi vòng qua các trục đường xương cá như Nguyễn Đình Chiểu hay Võ Văn Tần. Những tuyến đường này có mặt đường nhỏ, mật độ phương tiện cao nay phải gánh thêm lượng xe lớn dẫn đến cảnh ùn tắc kéo dài, thời gian di chuyển nhiều khi gấp đôi.

"Từ ngày đổi tuyến đường đi, tôi lúc nào cũng phải canh về trước giờ cao điểm, vậy mà vẫn mất thêm gần 20 phút trên đường. Những người nào cứ đúng giờ mới được về thì chắc kẹt tới tối. Có hôm bạn bè hẹn nhau tối lên trung tâm ăn uống mà không dám đi luôn, vì đi tầm giờ ăn tối là cả tiếng trên đường", chị Minh Anh chia sẻ.

Ảnh: Nhật Thịnh

Quãng đường tăng lên kéo theo chi phí đi lại cũng tăng. Cùng lộ trình đặt xe công nghệ từ Q.3 cũ sang Q.4 cũ, khách hàng hiện phải trả tiền mỗi cuốc xe cao hơn từ 20.000 - 30.000 đồng do tài xế phải chạy đường vòng và tình trạng "cao điểm" cũng hiển thị thường xuyên.

Không riêng gì khu vực trung tâm, bức tranh giao thông căng thẳng đang diễn ra rộng khắp khi các khu vực tại TP.HCM tổng lực đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng chiến lược, khiến nhiều "lô cốt" mọc lên.

Tại nút giao cầu vượt Nguyễn Thái Sơn - Hoàng Minh Giám (khu vực Công viên Gia Định), dòng xe từ hướng Gò Vấp và Phú Nhuận dồn về giờ cao điểm liên tục xung đột, nhích từng chút. Tương tự, trên tuyến Đinh Tiên Hoàng (đoạn qua Q.1 và Bình Thạnh cũ), lưu lượng phương tiện tăng đột biến hòa cùng các điểm nghẽn giao cắt khiến cả con đường luôn nén chặt khói bụi và tiếng còi xe.

Trong khi đó, trục huyết mạch Cách Mạng Tháng Tám - Trường Chinh nối cửa ngõ tây bắc vào trung tâm cũng đang chịu áp lực rất lớn do đã bước vào giai đoạn thi công các ga ngầm thuộc dự án metro số 2 . Tại khu vực các nhà ga như Hòa Hưng, Lê Thị Riêng hay Bảy Hiền, dải rào chắn tôn cao ngất chiếm trọn từ một nửa đến hai phần ba mặt đường, biến các đại lộ thành những khe hẹp nghẽn mạch.

Tình trạng hiện tại mới chỉ là "khúc dạo đầu" trước khi thành phố bước vào mùa cao điểm đi lại và vận tải hàng hóa cuối năm. Từ nay đến cuối năm, 11 nhà ga ngầm của tuyến đường sắt đô thị Bến Thành - Tham Lương sẽ đồng loạt thi công. Cùng với đó, 3 đại dự án metro liên tỉnh cùng hàng loạt công trình hạ tầng lớn nhỏ sẽ chính thức khởi công. Khi đó, bản đồ giao thông từ vùng lõi trung tâm đến các trục đường hướng tâm được dự báo sẽ đối mặt với áp lực chưa từng có.

Cần những mũi nhọn đột phá cho chiến lược dài hạn

Theo đại diện Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM (MAUR), trong quá trình thi công các nhà ga, không thể tránh khỏi tình trạng đường cho xe lưu thông bị chiếm dụng một phần, dẫn đến ùn tắc giờ cao điểm. MAUR đã phối hợp Sở Xây dựng TP.HCM và PC08 Công an TP.HCM xây dựng phương án tổ chức, điều tiết giao thông nhằm hạn chế tình trạng ùn tắc tại các khu vực chịu ảnh hưởng bởi rào chắn thi công tuyến metro số 2 , góp phần bảo đảm việc đi lại của người dân trong quá trình triển khai dự án.

Đơn cử, trên đoạn đường Trường Chinh từ đường Tây Thạnh đến mũi tàu Cộng Hòa, dải phân cách cứng đã được tháo dỡ, thay thế bằng cọc tiêu hoặc dải phân cách di động, cho phép linh hoạt điều chỉnh số làn xe theo nhu cầu lưu thông tại từng khung giờ. Cùng với đó, lực lượng CSGT, thanh niên xung phong đã được bổ sung tối đa, chủ động có mặt điều tiết, thay đổi chu kỳ đèn tín hiệu tại các giao lộ và phân luồng từ xa. Nhờ vậy, phương tiện lưu thông cũng đã dần ổn định hơn, hạn chế những đợt ùn tắc nghiêm trọng như giai đoạn mới tổ chức thi công.

Đánh giá về bức tranh giao thông TP.HCM hiện nay, TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM , cho rằng việc thành phố bước vào giai đoạn "đại công trường" hạ tầng là kịch bản không thể tránh khỏi. Người dân và chính quyền cần thẳng thắn nhìn nhận giai đoạn phát triển hạ tầng quy mô lớn buộc đô thị phải chấp nhận tình trạng ùn tắc như một khoản chi phí đổi lấy tương lai. Khi hàng loạt dự án chiến lược đồng loạt triển khai, tiêu biểu là tuyến metro số 2 cùng các nút giao trọng điểm, việc rào chắn và thu hẹp mặt đường là điều bất khả kháng. Do đó, vấn đề không phải là né tránh kẹt xe mà là quản trị sự ùn tắc đó để giảm thiểu tối đa tác động đến đời sống người dân và hoạt động kinh tế.

Về chiến lược dài hạn, TS Phạm Viết Thuận đề xuất 2 mũi nhọn đột phá nhằm giải phóng năng lực lưu thông cho toàn hệ thống giao thông hiện hữu là giảm 45% ngã tư đèn đỏ và giảm phương tiện cá nhân.

Cụ thể, việc xóa bỏ hoặc tối ưu hóa các nút giao đèn đỏ không chỉ làm tăng tốc độ lưu thông mà còn giảm lượng khí thải từ xe dừng chờ. Muốn làm được, cần tối ưu hóa hạ tầng tĩnh bằng nút giao hình học và các cầu vượt nhẹ. TP.HCM nên nghiên cứu phương án thay thế đèn tín hiệu tại các ngã tư có lưu lượng vừa phải bằng vòng xuyến thông minh, buộc xe lưu thông liên tục theo làn cố định mà không giao cắt trực diện. Cùng với đó, đại trà hóa cầu vượt thép lắp ghép, ưu tiên các nút giao trọng điểm thường xuyên ùn tắc như ngã tư Bảy Hiền, Hàng Xanh, hoặc các giao lộ trên quốc lộ/vành đai. Cầu vượt tách dòng xe đi thẳng, biến ngã tư bên dưới thành nút giao ngã rẽ đơn giản không cần đèn. Đối với hầm chui nút giao, nên áp dụng tại các trục đại lộ lớn như Võ Văn Kiệt, Nguyễn Văn Linh để giữ luồng giao thông trục chính xuyên suốt 100%.

"Có thể thay thế đèn đỏ đếm ngược cố định bằng camera AI quét lưu lượng xe theo thời gian thực. Đèn sẽ tự động kéo dài pha xanh cho hướng đông xe và cắt ngắn pha đỏ ở hướng vắng xe. Mô hình "làn sóng xanh" cần được đồng bộ hóa các cụm đèn đỏ liên tiếp trên các trục đường hướng tâm như Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Nguyễn Thị Minh Khai. Xe đi đúng tốc độ quy định sẽ chỉ gặp toàn đèn xanh, giảm thiểu số lần phải dừng đỗ", ông Thuận đề xuất.

Cùng với đó, để giảm số lượng xe cá nhân, TS Phạm Viết Thuận đề xuất kiểm soát cả nguồn cung từ phía nhà sản xuất/nhập khẩu và nhu cầu của người tiêu dùng. Ở chiều ngược lại, cần nhanh chóng hoàn thiện hệ thống giao thông công cộng sức chở lớn. Khi phương tiện công cộng phủ khắp trong bán kính đi bộ 500 m, nhu cầu mua xe cá nhân sẽ tự động giảm sâu.