Tôm Indonesia nhiễm phóng xạ, tôm Việt có cơ hội bứt phá?

Bị nhiễm phóng xạ, tôm Indonisa bị mất thị phần tại Mỹ

Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phát hiện đồng vị phóng xạ Cesium-137 (Cs-137) trong một lô tôm Indonesia tại nhà máy PT Bahari Makmur Sejati (BMS) ở gần khu công nghiệp Cikande (Java).

ẢNH: CHÍ NHÂN

FDA đã ban hành lệnh siết chứng nhận nhập khẩu bắt buộc đối với các lô hàng tôm và thủy sản từ những khu vực có nguy cơ, có hiệu lực từ cuối tháng 10.2025. Các nhà nhập khẩu Mỹ đồng loạt tạm dừng đơn hàng, nhiều lô tôm bị trả về hoặc giữ lại các giấy kiểm nghiệm bổ sung.

Indonesia là một trong những nhà xuất khẩu tôm lớn nhất vào thị trường Mỹ . Trong 8 tháng của năm 2025, nước này đã xuất vào Mỹ 137.647 tấn tôm, đạt giá trị khoảng 1,2 tỉ USD. Sau khi thông tin phóng xạ bị phát hiện, lượng đặt hàng chế biến giảm 30 - 35%, giá nguyên liệu nội địa sụt tới 35%, khiến chuỗi cung ứng gần như tê liệt. Nhiều doanh nghiệp chế biến buộc phải cắt giảm công suất, người nuôi mất đầu ra, trong khi các nhà máy phải chi thêm hàng chục nghìn USD cho mỗi lô hàng để đáp ứng yêu cầu kiểm nghiệm phóng xạ của FDA.

Đáng chú ý, khu vực có dấu hiệu ô nhiễm phóng xạ lan rộng. Cơ quan chức năng Indonesia mở cuộc điều tra khẩn cấp và phát hiện hơn 20 cơ sở trong vùng có dấu vết nhiễm Cs-137.

Cơ hội cho hàng giá trị gia tăng Việt Nam

Liên quan tới sự cố trên, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận xét, đây là cú sốc với chuỗi cung ứng tôm toàn cầu. Nguồn cung giảm đột ngột từ Indonesia khiến thị trường Mỹ thiếu hụt ngắn hạn, trong khi giá tôm chế biến cao cấp có xu hướng tăng nhẹ. Người Mỹ cần nguồn thay thế từ các quốc gia có năng lực chế biến như Ấn Độ, Ecuador và Việt Nam. Tuy nhiên, sự cố cũng khiến các quy định nhập khẩu bị siết chặt hơn đối với các nguồn cung dẫn tới chi phí kiểm nghiệm, giấy tờ và thời gian thông quan tăng trên phạm vi toàn cầu.

VASEP dự báo: "Trong ngắn hạn, thị trường tôm thế giới sẽ tiếp tục biến động. Indonesia mất tạm thời một phần thị phần ở Mỹ, các nguồn cung châu Á khác có cơ hội bù đắp khoảng trống. Tuy nhiên, giá nguyên liệu ở khu vực châu Á sẽ dao động mạnh, phụ thuộc vào mức độ kiểm soát của Indonesia. Từ quý 2/2026, nếu Indonesia hoàn tất khử nhiễm và tái xuất thành công, thị trường có thể ổn định trở lại. Dù vậy, chi phí tuân thủ và kiểm định sẽ ở mức cao hơn trước, dẫn đến giá tôm thành phẩm toàn cầu có thể tăng nhẹ 5 - 8%. Xu hướng tiêu dùng cũng sẽ dịch chuyển rõ rệt sang sản phẩm chế biến sâu, truy xuất minh bạch, và có chứng nhận an toàn".

Trước diễn biến này, doanh nghiệp tôm Việt Nam cần chủ động biến khủng hoảng thành cơ hội. Điều quan trọng đầu tiên là kiểm nghiệm và công bố thông tin minh bạch. Chuẩn bị sẵn hồ sơ kiểm nghiệm quốc tế được công nhận sẽ giúp doanh nghiệp dễ dàng vượt qua các rào cản kỹ thuật mới. Bên cạnh đó, đẩy mạnh xuất khẩu sản phẩm giá trị gia tăng. Khi niềm tin về an toàn được củng cố, các sản phẩm chế biến sâu như tôm nấu chín, tôm tẩm bột, tôm tẩm vị… sẽ là phân khúc hấp dẫn và có biên lợi nhuận cao hơn, đồng thời ít bị ảnh hưởng bởi quy định kiểm định khắt khe áp dụng với hàng tươi nguyên liệu.