Trung Quốc hạn chế xuất khẩu, Mỹ tìm ra 'cứu tinh' đất hiếm mới: Trữ lượng đứng thứ 2 thế giới, chuyên gia dự báo có thể trở thành ‘siêu cường’

Brazil, quốc gia sở hữu trữ lượng đất hiếm lớn thứ hai thế giới, đang thu hút sự quan tâm ngày càng lớn từ Mỹ trong bối cảnh Washington tìm cách giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các khoáng sản chiến lược. Brazil sở hữu các mỏ đất hiếm dồi dào nhưng phần lớn chưa được khai thác.

Đất hiếm là nhóm gồm 17 nguyên tố kim loại quan trọng đối với nhiều công nghệ tiên tiến, từ xe điện, tua-bin gió, máy bay không người lái cho đến các hệ thống quốc phòng. Dù nắm giữ khoảng 23% trữ lượng đất hiếm toàn cầu, theo Cục Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), Brazil hiện chỉ có một mỏ đất hiếm đang hoạt động, trong khi Trung Quốc kiểm soát khoảng 60% sản lượng khai thác và hơn 90% năng lực chế biến trên thế giới.

Mối quan tâm của Mỹ gia tăng sau khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu đất hiếm nhằm đáp trả chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump. Trong nỗ lực tìm nguồn cung thay thế, Washington coi Brazil là một đối tác tiềm năng, bên cạnh các quốc gia như Australia và Cộng hòa Dân chủ Congo.

Sau giai đoạn căng thẳng ngoại giao liên quan đến thuế quan và các biện pháp trừng phạt, quan hệ Mỹ – Brazil gần đây có dấu hiệu hạ nhiệt. Các cuộc gặp và điện đàm giữa Tổng thống Trump và Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva đã mở đường cho đối thoại thương mại song phương, trong đó hợp tác về khoáng sản quan trọng, đặc biệt là đất hiếm, được xem là một nội dung đáng chú ý.

Theo các nguồn tin am hiểu vấn đề, đến cuối năm 2025, các cuộc thảo luận về đất hiếm vẫn ở giai đoạn sơ bộ, song Mỹ đã bày tỏ sự quan tâm rõ rệt. Đại sứ Mỹ tại Brazil đã trao đổi với Hiệp hội Công nghiệp Khai thác mỏ Brazil (Ibram) và các doanh nghiệp thăm dò đất hiếm. Bộ Thương mại Mỹ và Bộ Thương mại Brazil cũng đã thảo luận về hợp tác trong lĩnh vực khoáng sản quan trọng. Một sự kiện chuyên đề về đất hiếm tổ chức tại Washington vào tháng 12 đã quy tụ đại diện chính phủ, ngành công nghiệp và các nhà đầu tư của hai nước.

Không chỉ Mỹ, Liên minh châu Âu cũng đang tiếp cận Brazil. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen cho biết Brussels đang đàm phán với Brasília về một thỏa thuận liên quan đến các nguyên liệu thô quan trọng, bao gồm lithium, niken và đất hiếm, với mục tiêu đầu tư chung.

Dù tiềm năng lớn, việc phát triển ngành đất hiếm tại Brazil vẫn đối mặt nhiều rào cản. Thiếu vốn đầu tư, thủ tục hành chính phức tạp và thời gian cấp phép kéo dài là những thách thức chính. Chỉ khoảng 30% lãnh thổ Brazil được lập bản đồ khoáng sản một cách bài bản, cho thấy trữ lượng thực tế có thể còn lớn hơn ước tính. Tuy nhiên, mỏ Serra Verde – mỏ đất hiếm duy nhất đang hoạt động đã mất tới 15 năm để đi vào sản xuất.

Mỹ cho biết sẵn sàng hỗ trợ tài chính cho các dự án đất hiếm tại Brazil thông qua các tổ chức cho vay công như Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Mỹ (DFC) và Ngân hàng Xuất nhập khẩu. Tháng 8 năm ngoái, DFC đã phê duyệt khoản vay 465 triệu USD cho mỏ Serra Verde tại bang Goias. Ngoài ra, DFC cũng tài trợ 5 triệu USD cho nghiên cứu khả thi của dự án đất hiếm nặng do Aclara Resources phát triển, dự kiến bắt đầu sản xuất vào năm 2028 và hướng tới khách hàng phương Tây.

Theo các chuyên gia, nguồn tài nguyên dồi dào có thể đưa Brazil trở thành một “siêu cường đất hiếm” nếu được khai thác hiệu quả. Christopher Garman, chuyên gia của Eurasia Group, dự đoán Mỹ và Brazil có khoảng 75% khả năng đạt được một thỏa thuận nào đó về khoáng sản quan trọng trong thời gian tới. Bộ Thương mại Brazil khẳng định, hợp tác về đất hiếm hiện là một phần trong đối thoại kinh tế song phương giữa hai nước, trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị quanh chuỗi cung ứng khoáng sản ngày càng gia tăng.

Theo FT