Xử lý sai phạm tại 12 dự án Mường Thanh: Vi an toàn lâu dài cho người dân

Từ sự cố kỹ thuật đến mất an toàn cháy nổ

Ngày 28-10-2026, HĐND thành phố Hà Nội khóa XVII đã thông qua Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù và biện pháp khắc phục hậu quả để giải quyết những tồn tại, vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng gắn với cải tạo, chỉnh trang đô thị tại 12 dự án có liên quan đến Tập đoàn Mường Thanh . Thực tế cho thấy, những vi phạm tại 12 dự án không chỉ là câu chuyện xây dựng vượt tầng, tăng diện tích sàn hay chia nhỏ căn hộ so với quy hoạch được duyệt. Hệ lụy còn thể hiện ở việc gia tăng dân số làm quá tải khả năng đáp ứng của hạ tầng. Đáng lo ngại hơn, chất lượng vận hành, khai thác một số hạng mục kỹ thuật tại các khu chung cư cũ ng đặt ra những vấn đề cần được đánh giá nghiêm túc.

“Gia đình tôi sinh sống ở đây từ năm 2015, đã chứng kiến rất nhiều sự cố về thang máy và PCCC tại toà nhà, khi gặp sự cố thang máy ngừng hoạt động, nhiều lần vợ chồng tôi phải dắt con nhỏ đi cầu thang bộ lên xuống 30 tầng của toà nhà. Còn bình thường vào giờ cao điểm đi làm hoặc về nhà hàng ngày, phải chờ thang máy rất lâu tạo thêm tâm lý mệt mỏi, bức xúc. Đấy là chưa kể sự lo sợ thường trực đến an toàn về tính mạng bởi thang máy có thể rơi tự do bất cứ lúc nào như đã xảy ra trước đây”, chị Trần Hoa, cư dân toà nhà HH Linh Đàm chia sẻ.

Còn đối với anh Nguyễn Hùng, cư dân toà nhà CT12A Kim Văn – Kim Lũ mặc dù vẫn đang thấp thỏm trước khả năng phải di dời, nhưng anh cũng mong muốn thành phố sớm chốt các phương án xử lý, để đảm bảo an toàn đồng thời sớm ổn định cuộc sống cho hàng nghìn hộ dân. “Thời gian gần đây giá trị các căn hộ tại dự án này đã tăng vọt, cư dân rất vui mừng. Nhưng sinh sống trong một toà nhà không được đảm bảo an toàn về tính mạng, tài sản thì giá trị tài sản có tăng bao nhiêu nữa cũng không có nhiều ý nghĩa. Đối với những căn hộ buộc phải di dời thì kiến nghị thành phố nhanh chóng rà soát, đưa ra thông báo chính thức để chúng tôi chủ động sắp xếp công việc, cuộc sống; và có phương án phù hợp để giải quyết quyền lợi chính đáng của người dân”, anh Hùng cho hay.

Theo số liệu rà soát được thành phố công bố, tổng số căn hộ theo quy hoạch hoặc giấy phép xây dựng tại 12 dự án là 6.759 căn, trong khi số căn hộ thực tế lên tới 24.943 căn, tăng 18.184 căn. Trên thực tế, hầu hết các dự án sai phạm này đều đã được đưa vào vận hành, sử dụng từ hàng chục năm nay, tuy nhiên một tòa nhà có thể đã đưa vào sử dụng nhiều năm nhưng không đồng nghĩa các điều kiện an toàn đều đã được bảo đảm.

Trong thời gian qua, nhiều sự cố thang máy liên tiếp xảy ra tại một số chung cư thuộc nhóm dự án Mường Thanh . Điển hình, tại tòa CT12A Kim Văn – Kim Lũ, cuối tháng 12-2024, một vụ cháy tại tầng 36 khiến cả 4 thang máy phục vụ khu vực từ tầng 25 đến tầng 45 ngừng hoạt động. Chưa đầy nửa tháng sau, cư dân tiếp tục phản ánh tình trạng hai thang máy bị hỏng, gây ùn tắc nghiêm trọng vào giờ cao điểm. Tại chung cư CT8A Đại Thanh, đầu năm 2025, thang máy chở hàng PL5 bị kẹt khoảng 45 phút, khiến khoảng 20 người mắc kẹt bên trong. Trong khi đó, tại tổ hợp HH Linh Đàm, tình trạng thang máy bị kẹt, rơi cũng từng được các phương tiện truyền thông phản ánh.

Đối với PCCC , yêu cầu đặt ra còn cấp thiết hơn, những sự cố cháy, nổ từng xảy ra tại một số dự án của Mường Thanh cho thấy nguy cơ mất an toàn vẫn đang hiện hữu trong đời sống cư dân. Cụ thể, tại khu đô thị Xa La, trong tháng 9 và tháng 10-2015 liên tiếp xảy ra các sự cố cháy tại tòa CT5B và CT4A. Trong đó, vụ cháy tầng hầm CT4A đầu tháng 10-2015 khiến hàng trăm người phải sơ tán, nhiều phương tiện bị thiêu rụi.

Tại chung cư HH4A Linh Đàm cũng từng ghi nhận báo cháy khu kỹ thuật trong tháng 9-2015. Gần đây nhất, tháng 12-2024, vụ cháy phòng thu rác tầng 36 tòa CT12A Kim Văn – Kim Lũ khiến bốn thang máy phục vụ khu vực tầng cao bị tê liệt, hàng trăm cư dân gặp khó khăn trong di chuyển. Đáng chú ý, theo kết quả rà soát của Cảnh sát PCCC Hà Nội, nhiều tòa nhà thuộc doanh nghiệp Mường Thanh đã đưa vào sử dụng nhưng chưa được nghiệm thu PCCC , như công trình CT5, CT8, CT10, CT11 Kim Văn – Kim Lũ, VP3, VP5, VP6 Linh Đàm và các tòa thuộc khu đô thị Xa La…

An toàn và quyền lợi hợp pháp của người dân phải được đặt lên hàng đầu

Theo KTS Trần Tuấn Anh, Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, đối với người dân mua nhà, những sai phạm về quy hoạch, xây dựng không xuất phát từ ý chí hay hành vi của họ. Nhiều hộ gia đình đã bỏ ra khoản tiền tích lũy trong nhiều năm, thậm chí vay vốn ngân hàng để mua căn hộ với mong muốn có nơi ở ổn định.

Vì vậy, nếu phải di dời do công trình không đáp ứng điều kiện tồn tại, quyền lợi của người mua nhà cần được đặt ở vị trí trung tâm trong quá trình giải quyết. Trên cơ sở đó, Nghị quyết của HĐND thành phố Hà Nội đã đưa ra nguyên tắc phân loại công trình, hạng mục công trình để xem xét cho tồn tại có điều kiện hoặc buộc phải phá dỡ.

Theo KTS Trần Tuấn Anh, việc phân loại không chỉ căn cứ vào hồ sơ pháp lý mà phải được đặt trên cơ sở đánh giá thực chất chất lượng công trình. Công trình muốn được xem xét tồn tại phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về an toàn chịu lực, PCCC , cứu nạn, cứu hộ, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, khoảng cách giữa các công trình và chỉ giới xây dựng.

Những công trình chưa đáp ứng một số điều kiện về hạ tầng nhưng có phương án bổ sung, khắc phục khả thi về kỹ thuật, quy hoạch và nguồn lực có thể được xem xét theo cơ chế phù hợp. Ngược lại, những hạng mục không đáp ứng yêu cầu bắt buộc và không có khả năng khắc phục phải được xử lý, trong đó có biện pháp phá dỡ.

“Đối với chung cư cao tầng, hệ thống thang máy, máy bơm nước, hệ thống điện, thiết bị báo cháy, chữa cháy tự động, họng nước chữa cháy và cầu thang thoát hiểm là những hạng mục có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống hằng ngày cũng như khả năng ứng phó khi xảy ra sự cố. Vì vậy, nếu không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn chịu lực, không thể khắc phục các yêu cầu về PCCC , hoặc vi phạm nghiêm trọng chỉ giới, thành phố cần phải có giải pháp quyết liệt tháo dỡ, di dời để đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản của người dân”, KTS Trần Tuấn Anh nhấn mạnh.

Căn cứ vào quy hoạch chi tiết tỉ lệ 1/500 được duyệt, 12 dự án của Tập đoàn Mường Thanh đều sai phạm về quy hoạch và chiều cao. Đơn cử như tại tổ hợp dự án HH Linh Đàm, chỉ được phép xây cao 27 tầng, tuy nhiên, chủ đầu tư đã tự ý xây dựng block HH4 cao tới 36 tầng, và các block HH1, HH2, HH3 cao tới 41 tầng (vượt từ 9 đến 14 tầng so với giấy phép và không đảm bảo các yêu cầu về kỹ thuật, cũng như PCCC .

Theo KTS Trần Huy Ánh, Uỷ viên Thường vụ Hội KTS Hà Nội, nếu công trình không bảo đảm điều kiện an toàn, khi xảy ra cháy, nổ hoặc sự cố kỹ thuật, hậu quả có thể rất nghiêm trọng, trực tiếp đe dọa tính mạng, sức khỏe và tài sản của hàng nghìn người. Đặc biệt, đối với những dự án sai phạm nghiêm trọng về quy hoạch và mật độ xây dựng còn để lại những hệ luỵ lớn hơn cho toàn xã hội.

Trong đó, vấn đề “nhức nhối” nhất đó là sự quá tải về hệ tầng giao thông, hạ tầng xã hội. Khi số lượng người và phương tiện tăng nhanh, trong khi diện tích đường giao thông, điểm đỗ xe và khả năng kết nối khu vực không tăng tương ứng, dẫn đến ùn tắc, thiếu chỗ đỗ xe. Trường học, nhà trẻ trong khu vực phải tiếp nhận số lượng học sinh lớn hơn dự kiến, gây áp lực lên phòng học và chất lượng giáo dục. Nhu cầu khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe tăng, trong khi các cơ sở y tế khu vực khó đáp ứng kịp. Cùng với đó là những không gian công cộng: cây xanh, sân chơi, khu sinh hoạt cộng đồng bị chia sẻ bởi lượng cư dân lớn, làm giảm diện tích không gian sử dụng bình quân đầu người.

“Đáng quan ngại hơn cả là tiềm ẩn rủi ro đối với kết cấu và tuổi thọ công trình. Theo nguyên tắc thiết kế kết cấu, chiều cao công trình, tải trọng sử dụng, sức chịu tải của móng, cột, dầm và khả năng chống chịu tác động của gió phải được tính toán đồng bộ. Khi chủ đầu tư tự ý xây thêm tầng ngoài thiết kế được phê duyệt, công trình có thể phát sinh những vấn đề như: Gia tăng tải trọng tác dụng lên hệ thống móng, cột, dầm và sàn; gia tăng tác động của gió đối với công trình cao tầng; làm thay đổi đặc trưng làm việc của kết cấu, ảnh hưởng đến khả năng chịu lực và ổn định tổng thể …”, KTS Trần Huy Ánh phân tích.

Từ những hệ lụy trên cho thấy, xử lý sai phạm tại 12 dự án không thể chỉ dừng ở việc hoàn thiện thủ tục pháp lý hay điều chỉnh công năng sử dụng. Điều quan trọng hơn là phải đánh giá đúng sức chịu tải của từng công trình và toàn bộ khu vực, xác định những hạng mục đủ điều kiện tiếp tục tồn tại, những phần phải khắc phục, cải tạo hoặc phá dỡ. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là lập lại trật tự xây dựng mà còn phải khôi phục sự cân bằng giữa quy mô dân số, hạ tầng và chất lượng sống đô thị, bảo đảm an toàn lâu dài cho người dân.