Chiến sự Iran thay đổi kinh tế toàn cầu thế nào?

< div > < p > Cu ộ c chi ế n Iran g â y ra nh ữ ng c ú s ố c r õ r ệ t đố i v ớ i kinh t ế to à n c ầ u , t ừ gi á n ă ng l ượ ng , chi ph í v ậ n t ả i đế n á p l ự c l ạ m ph á t v à l ã i su ấ t . D ù m ộ t s ố t á c độ ng c ó th ể đả o ng ượ c khi xung độ t h ạ nhi ệ t , cu ộ c chi ế n c ũ ng đ ang t ạ o ra nh ữ ng thay đổ i d à i h ạ n trong chu ỗ i cung ứ ng , th ị tr ườ ng d ầ u m ỏ v à c á ch c á c n ề n kinh t ế ứ ng ph ó v ớ i r ủ i ro đị a ch í nh tr ị. < p > < strong > Iran ki ể m so á t eo bi ể n Hormuz < p > Tr ướ c chi ế n s ự, t à u thuy ề n mang c ờ c ủ a b ấ t k ỳ qu ố c gia n à o c ũ ng c ó th ể t ự do đ i qua eo bi ể n Hormuz để v ậ n chuy ể n h à ng h ó a đế n v à đ i t ừ Trung Đô ng . Kho ả ng 1 / 5 l ượ ng d ầ u c ủ a th ế gi ớ i đượ c v ậ n chuy ể n qua tuy ế n h à ng h ả i h ẹ p n à y m ỗ i ng à y . < p > Quan ni ệ m v ề b ê n ki ể m so á t eo bi ể n thay đổ i ho à n to à n sau khi M ỹ v à Israel t ấ n c ô ng Iran v à o cu ố i th á ng 2 . Iran tuy ê n b ố eo bi ể n thu ộ c quy ề n ki ể m so á t c ủ a m ì nh v à t ấ n c ô ng c á c t à u c ố g ắ ng ra v à o V ị nh Ba T ư. Vi ệ c eo bi ể n tr ê n th ự c t ế b ị đó ng c ử a mang l ạ i cho Iran đò n b ẩ y kinh t ế đố i v ớ i M ỹ v à c á c đồ ng minh v ù ng V ị nh , đồ ng th ờ i khi ế n 13 tri ệ u th ù ng d ầ u / ng à y kh ô ng th ể cung c ấ p cho n ề n kinh t ế to à n c ầ u . < figure > < div class =" text - center ">< img src =" https :// cafefcdn . com / 203337114487263232 / 2026 / 9 / 8 / screenshot - 2026 - 09 - 08 - at - 09 - 33 - 28 - 09342048 - 1788840352316 - 17888403529551641008692 . png "> < figcaption > < p > Tr ướ c chi ế n s ự, t à u thuy ề n mang c ờ c ủ a b ấ t k ỳ qu ố c gia n à o c ũ ng c ó th ể t ự do đ i qua eo bi ể n Hormuz để v ậ n chuy ể n h à ng h ó a . (Ả nh minh ho ạ) < p > Đế n th á ng 5 , Iran thay đổ i chi ế n thu ậ t t ạ i eo bi ể n . Thay v ì t ì m c á ch đó ng c ử a ho à n to à n , n ướ c n à y b ắ t đầ u ki ể m so á t vi ệ c s ử d ụ ng tuy ế n h à ng h ả i . Iran th à nh l ậ p C ơ quan Eo bi ể n V ị nh Ba T ư v à y ê u c ầ u c á c t à u đ i qua ph ả i đă ng k ý v ớ i c ơ quan n à y , tu â n th ủ tuy ế n đườ ng đượ c c ấ p ph é p v à tr ả ph í để qua eo bi ể n . < p > Sau khi k ý m ộ t b ả n ghi nh ớ v ớ i M ỹ v à o th á ng 6 , Iran đồ ng ý ng ừ ng thu ph í trong 60 ng à y , nh ư ng v ẫ n ti ế p t ụ c t ấ n c ô ng nh ữ ng t à u đ i qua kh ô ng đă ng k ý v ớ i c ơ quan n ó i tr ê n . < p > Trong khi đó, sau khi tr ê n th ự c t ế t ừ b ỏ b ả n ghi nh ớ, qu â n độ i M ỹ b ắ t đầ u đ i ề u ph ố i v à h ộ t ố ng c á c chuy ế n t à u “ dark ” v à o ban đê m qua eo bi ể n nh ằ m t ă ng xu ấ t kh ẩ u d ầ u t ừ V ị nh Ba T ư v à tr á nh c á c cu ộ c t ấ n c ô ng b ằ ng m á y bay kh ô ng ng ườ i l á i c ủ a Iran . < p > N ỗ l ự c n à y ph á t huy hi ệ u qu ả, nh ư ng vi ệ c ph ả i ti ế n h à nh m ộ t chi ế n d ị ch quy m ô l ớ n , t ố n nhi ề u ngu ồ n l ự c v à chi ph í cho th ấ y Iran gia t ă ng đá ng k ể ả nh h ưở ng đố i v ớ i eo bi ể n Hormuz . < em > “ C ó v ẻ Iran s ẽ b ướ c ra kh ỏ i cu ộ c chi ế n v ớ i v ị th ế m ạ nh h ơ n trong vi ệ c ki ể m so á t eo bi ể n , v à đ i ề u đó s ẽ bu ộ c c á c qu ố c gia ph ụ thu ộ c v à o d ầ u th ô Trung Đô ng ph ả i th í ch nghi ”, Ross Mayfield , chi ế n l ượ c gia đầ u t ư t ạ i Baird , nh ậ n đị nh . < p > < em > “ Vi ệ c đó ng c ử a Hormuz chuy ể n t ừ m ộ t r ủ i ro gi ả đị nh ở m ứ c th ấ p th à nh m ộ t chi ế n thu ậ t đượ c ch ứ ng minh l à hi ệ u qu ả”. < p > C á c nh à ph â n t í ch cho r ằ ng m ộ t gi ả i ph á p cho xung độ t c ó th ể cho ph é p Iran thu ph í c á c t à u đượ c b ả o đả m an to à n khi qua eo bi ể n Hormuz , l à m d ấ y l ê n lo ng ạ i v ề ti ề n l ệ đố i v ớ i c á c tuy ế n h à ng h ả i qu ố c t ế. < p > Tuy nhi ê n , JPMorgan cho bi ế t nhi ề u qu ố c gia nh ư Th ổ Nh ĩ K ỳ, Đ an M ạ ch , Th ụ y Đ i ể n , Nga v à Indonesia đã thu ph í d ị ch v ụ h à ng h ả i ; n ế u Iran á p d ụ ng m ứ c t ươ ng t ự Th ổ Nh ĩ K ỳ, gi á d ầ u c ó th ể t ă ng kho ả ng 1 USD / th ù ng , v ớ i m ộ t t à u ch ở d ầ u l ớ n ph ả i tr ả kho ả ng 260 . 000 USD cho chuy ế n kh ứ h ồ i . < p > < strong > Nhu c ầ u d ầ u m ỏ c ó th ể gi ả m l â u d à i < p > Trung Qu ố c kh ô ng ph ả i l à n ướ c s ả n xu ấ t nhi ề u d ầ u , nh ư ng cu ộ c chi ế n Iran ch ứ ng minh n ướ c n à y l à m ộ t trong nh ữ ng l ự c l ượ ng c ó ả nh h ưở ng l ớ n nh ấ t tr ê n th ị tr ườ ng d ầ u m ỏ. Theo Joe Brusuelas , nh à kinh t ế tr ưở ng c ủ a c ô ng ty RSM US , l ý do l à Trung Qu ố c cho th ấ y kh ả n ă ng đặ c bi ệ t trong vi ệ c đ i ề u ch ỉ nh nhu c ầ u ti ê u th ụ. < p > Vi ệ c Trung Qu ố c c ó l ượ ng d ầ u d ự tr ữ kh ổ ng l ồ đượ c t í ch l ũ y tr ướ c chi ế n s ự gi ú p n ướ c n à y gi ả m m ạ nh nh ậ p kh ẩ u d ầ u th ô, kho ả ng 5 tri ệ u th ù ng / ng à y . < p > D ù đế n m ộ t th ờ i đ i ể m n à o đó, Trung Qu ố c s ẽ ph ả i b ổ sung l ạ i c á c kho d ự tr ữ v à nhu c ầ u d ầ u s ẽ t ă ng tr ở l ạ i . Tuy nhi ê n , m ộ t s ố thay đổ i trong h à nh vi ti ê u d ù ng c ủ a ng ườ i Trung Qu ố c c ó th ể tr ở th à nh xu h ướ ng l â u d à i . < p > Ch ẳ ng h ạ n , trong k ỳ ngh ỉ l ễ Qu ố c t ế Lao độ ng k é o d à i 5 ng à y v à o th á ng 5 , l ượ ng s ạ c xe đ i ệ n tr ê n c á c tuy ế n cao t ố c Trung Qu ố c t ă ng 55 , 6 % so v ớ i c ù ng k ỳ n ă m tr ướ c , theo B ộ Giao th ô ng V ậ n t ả i Trung Qu ố c . Trong th ờ i gian ngh ỉ l ễ, g ầ n 1 / 4 s ố ô t ô l ư u th ô ng tr ê n c á c tuy ế n cao t ố c l à xe đ i ệ n , t ă ng 33 % so v ớ i m ộ t n ă m tr ướ c . < p > Trung Qu ố c c ũ ng c ó th ể nhanh ch ó ng chuy ể n t ừ c á c nh à m á y đ i ệ n ch ạ y b ằ ng d ầ u v à kh í đố t sang than đá, cho th ấ y kh ả n ă ng ch ố ng ch ị u ch ư a t ừ ng c ó tr ướ c m ộ t c ú s ố c d ầ u m ỏ. < figure > < div class =" text - center ">< img src =" https :// cafefcdn . com / 203337114487263232 / 2026 / 9 / 8 / screenshot - 2026 - 09 - 08 - at - 09 - 33 - 09 - 09360587 - 1788840353871 - 17888403543511978520847 . png "> < figcaption > < p > Ngu ồ n cung gi ả m d ẫ n đế n nhu c ầ u d ầ u gi ả m . (Ả nh minh ho ạ) < p > Ngo à i ra , nhu c ầ u d ầ u s ụ t gi ả m m ạ nh trong chi ế n s ự - nhi ề u h ơ n đá ng k ể so v ớ i d ự b á o c ủ a c á c nh à ph â n t í ch ng à nh d ầ u m ỏ - cho th ấ y th ế gi ớ i c ó kh ả n ă ng linh ho ạ t trong vi ệ c s ử d ụ ng d ầ u h ơ n nh ữ ng g ì tr ướ c đâ y ng ườ i ta t ừ ng ngh ĩ. < p > Trong t ổ ng s ố 1 , 9 t ỷ th ù ng d ầ u th ô Trung Đô ng m à th ị tr ườ ng m ấ t đ i trong su ố t cu ộ c chi ế n , kho ả ng 800 tri ệ u th ù ng , t ươ ng đươ ng g ầ n m ộ t n ử a , đượ c b ù đắ p b ằ ng vi ệ c ng ườ i d â n v à doanh nghi ệ p gi ả m ti ê u th ụ d ầ u , theo JPMorgan . < p > < em > “ L ị ch s ử cho th ấ y nh ữ ng c ú s ố c d ầ u m ỏ tr ướ c đâ y th ườ ng d ẫ n t ớ i s ự s ụ t gi ả m nhu c ầ u x ă ng d ầ u k é o d à i , v à l ầ n n à y c ó th ể c ũ ng kh ô ng ph ả i ngo ạ i l ệ”, b à Kaneva nh ậ n đị nh . < p > < strong > S ả n l ượ ng d ầ u b ê n ngo à i Trung Đô ng t ă ng m ạ nh < p > M ộ t đ i ề u ch ỉ nh đá ng k ể kh á c trong cu ộ c chi ế n Iran l à vi ệ c s ả n l ượ ng d ầ u t ă ng nhanh t ừ nh ữ ng ngu ồ n cung kh ô ng đượ c d ự đ o á n tr ướ c . Andy Lipow , Ch ủ t ị ch Lipow Oil Associates , cho bi ế t ho ạ t độ ng th ă m d ò v à ph á t tri ể n n ă ng l ượ ng thay th ế b ê n ngo à i Trung Đô ng đ ang gia t ă ng , trong khi c á c d ự á n d ầ u hi ệ n h ữ u c ũ ng đẩ y m ạ nh khoan khai th á c . < p > Theo JPMorgan , Brazil , Guyana , Canada v à Na Uy l ầ n l ượ t t ă ng s ả n l ượ ng d ầ u th ê m 800 . 000 , 300 . 000 , 200 . 000 v à 150 . 000 th ù ng / ng à y . M ỹ c ũ ng t ă ng th ê m 900 . 000 th ù ng / ng à y so v ớ i c ù ng k ỳ n ă m tr ướ c , trong khi Brazil v à Guyana đượ c k ỳ v ọ ng ti ế p t ụ c đẩ y m ạ nh khai th á c . < figure > < div class =" text - center ">< img src =" https :// cafefcdn . com / 203337114487263232 / 2026 / 9 / 8 / screenshot - 2026 - 09 - 08 - at - 09 - 33 - 59 - 09365064 - 1788840355305 - 1788840355519971255626 . png "> < figcaption > < p > (Ả nh minh ho ạ) < p > C á c nh à s ả n xu ấ t Trung Đô ng c ũ ng t ì m c á ch th í ch ứ ng b ằ ng c á ch m ở r ộ ng tuy ế n v ậ n chuy ể n thay th ế. Saudi Arabia t ậ n d ụ ng đườ ng ố ng Đô ng - T â y v à v ậ n chuy ể n d ầ u qua đườ ng b ộ t ớ i Bi ể n Đỏ, trong khi Iraq đà m ph á n x â y đườ ng ố ng t ớ i Đị a Trung H ả i . < p > Nh ữ ng bi ế n độ ng n à y di ễ n ra trong l ú c OPEC đố i m ặ t s ứ c é p l ớ n sau khi UAE tuy ê n b ố r ờ i t ổ ch ứ c . Iraq c ũ ng mu ố n n â ng s ả n l ượ ng l ê n 5 tri ệ u th ù ng / ng à y sau chi ế n s ự v à 7 tri ệ u th ù ng / ng à y trong d à i h ạ n , qua đó c ó th ể l à m gia t ă ng ngu ồ n cung to à n c ầ u , k é o gi á d ầ u xu ố ng nh ư ng đồ ng th ờ i g â y nguy c ơ d ư cung k é o d à i .