Theo Đề án chuyển đổi xanh lĩnh vực giao thông vừa được Sở Xây dựng TP.HCM tổ chức tham vấn ý kiến các chuyên gia và doanh nghiệp, lộ trình "xanh hóa" phương tiện giao thông sẽ được phân chia nghiêm ngặt theo từng khu vực và nhóm xe. Trong đó, mô hình Vùng phát thải thấp (LEZ) sẽ là bước đi tiên phong.
TP.HCM đặt mục tiêu tới 2040 chuyển đổi 100% phương tiện lưu thông trên đường sang xe sử dụng năng lượng xanh
ẢNH: NHẬT THỊNH
Bắt đầu 'loại' xe xăng từ Côn Đảo, Cần Giờ
Theo đề xuất của đơn vị tư vấn, đặc khu Côn Đảo và 4 xã thuộc huyện Cần Giờ cũ (gồm Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ, Thạnh An) sẽ là những nơi đi đầu với lộ trình chuyển đổi sớm nhất:
Cụ thể, tại Côn Đảo, từ 1.1.2027, toàn bộ xe buýt phải dùng điện/năng lượng xanh. Đến tháng 6.2027 chuyển đổi xong xe máy và cuối năm 2027 hoàn tất với ô tô cá nhân. Đến năm 2030, 100% phương tiện tại đây bắt buộc phải là xe xanh.
Tại 4 xã của Cần Giờ, toàn bộ xe buýt sẽ chuyển sang phương tiện sử dụng điện từ năm 2027. Đến năm 2030, hoàn thành chuyển đổi đa số phương tiện và chạm mốc 100% xe xanh vào năm 2035.
Tại khu vực trung tâm TP.HCM, vùng phát thải thấp (LEZ) được xác định dựa trên vành đai hạn chế xe tải hiện hữu, bao gồm các trục đường huyết mạch bao quanh như: Đỗ Mười, Lê Đức Anh, Lê Khả Phiêu, Nguyễn Văn Linh, cầu Phú Mỹ, Võ Chí Công, Nguyễn Thị Định, Đồng Văn Cống, Mai Chí Thọ, Võ Nguyên Giáp và Xa lộ Hà Nội.
Lộ trình siết chặt khí thải tại vùng lõi được đề xuất cụ thể theo từng cột mốc: Từ 1.1.2027, 100% xe buýt nội tỉnh phải sử dụng điện hoặc năng lượng xanh; từ 1.1.2028, xe công nghệ 2 bánh (gồm cả xe chở khách, giao hàng, shipper) sẽ phải đổi hoàn toàn sang sử dụng xe điện . Lúc này, xe taxi và xe hợp đồng dưới 9 chỗ phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 5. Ô tô cá nhân phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4.
Từ 1.1.2030, 100% xe taxi tại TP.HCM phải chuyển hoàn toàn sang xe điện /xe sử dụng năng lượng xanh. Xe hợp đồng dưới 9 chỗ dùng xăng/dầu chỉ được chạy từ 22 giờ - 6 giờ. Từ năm 2035, xe máy cá nhân và ô tô cá nhân phải chuyển hoàn toàn sang xe điện .
Đối với các khu vực còn lại của TP.HCM, lộ trình sẽ "dễ thở" hơn khi xe công nghệ 2 bánh và taxi được gia hạn đến năm 2030; xe máy và ô tô cá nhân có lộ trình thắt chặt chuẩn khí thải dần dần trước khi bắt buộc chuyển sang xe xanh hoàn toàn vào năm 2040.
Chính sách hỗ trợ tài chính và hệ thống trạm sạc phủ khắp là "chìa khóa" để TP.HCM thực hiện cuộc cách mạng chuyển đổi giao thông xanh
ẢNH: NHẬT THỊNH
Trạm sạc ở đâu và chính sách hỗ trợ người dân ra sao?
Việc buộc hàng triệu phương tiện thay đổi thói quen sử dụng nhiên liệu hóa thạch là một bài toán thách thức lớn. Để đề án mang tính khả thi và nhận được sự đồng thuận, đơn vị tư vấn đã đề xuất một gói chính sách hỗ trợ tài chính mạnh mẽ, đi kèm phương án phủ kín hạ tầng trạm sạc điện.
Theo đó, chính sách trợ giá đóng vai trò "đòn bẩy" kinh tế giúp người dân, đặc biệt là người thu nhập thấp và nhóm sinh kế dựa vào xe máy, có điều kiện chuyển đổi:
Đối với hộ nghèo và cận nghèo, trên phạm vi toàn thành phố, hộ nghèo sẽ được hỗ trợ 100% giá trị xe máy điện cùng toàn bộ lệ phí trước bạ, đăng ký, biển số (ước tính khoảng 20 triệu đồng/xe)l hộ cận nghèo được hỗ trợ 70% giá trị xe (khoảng 14 triệu đồng/xe).
Đối với tài xế công nghệ, shipper 2 bánh: TP.HCM đề xuất gói hỗ trợ tương đương 5 triệu đồng/xe, bao gồm miễn giảm lệ phí trước bạ, phí đăng ký, biển số và hỗ trợ lãi suất vay vốn để mua xe điện .
Tại vùng phát thải thấp , người dân khi đổi sang xe máy điện sẽ được hỗ trợ toàn bộ lệ phí trước bạ và phí đăng ký (khoảng 1,77 triệu đồng/xe). Ô tô điện được hỗ trợ 100% phí cấp biển số; xe hybrid sạc ngoài được hỗ trợ 50%.
Do tiến độ ép buộc sớm hơn, người dân Côn Đảo khi đổi xe máy được hỗ trợ 100% giá trị xe; ô tô cá nhân dưới 9 chỗ được hỗ trợ khoảng 10%; doanh nghiệp vận tải được hỗ trợ từ 5% - 15% tùy loại phương tiện.
Tại các xã Bình Khánh, An Thới Đông, Cần Giờ và Thạnh An, mức hỗ trợ được đề xuất thấp hơn. Người dân chuyển đổi xe máy sang xe điện sẽ được hỗ trợ lệ phí trước bạ cùng phí đăng ký, cấp biển số mới, tương đương khoảng 1,77 triệu đồng mỗi xe.
Đối với ô tô dưới 9 chỗ, taxi, xe hợp đồng dưới 9 chỗ, thành phố dự kiến hỗ trợ phí đăng ký và cấp biển số mới khoảng 14 triệu đồng mỗi xe. Xe khách từ 10 chỗ trở lên và xe tải được hỗ trợ khoảng 10 triệu đồng mỗi xe để thực hiện thủ tục đăng ký, cấp biển số khi chuyển đổi sang phương tiện sử dụng điện hoặc năng lượng xanh.
Đi cùng với đó, mạng lưới hạ tầng trạm sạc khổng lồ cũng đã được lên kế hoạch để đảm bảo xe điện không bị "khát" năng lượng. Đề án vạch rõ lộ trình bổ sung 3.322 trụ sạc nhanh và 8.900 tủ đổi pin tại LEZ; khu vực còn lại của TP.HCM sẽ phát triển thêm 14.541 trụ sạc và 23.805 tủ đổi pin. Tại Cần Giờ và Côn Đảo sẽ bố trí tổng cộng hơn 500 trụ sạc và gần 1.000 tủ đổi pin.
Để khuyến khích dòng vốn xã hội hóa lao vào đầu tư hạ tầng, TP.HCM dự kiến áp dụng chính sách miễn tiền thuê đất, miễn tiền thuê quyền khai thác tài sản công trong vòng 5 năm đối với các vị trí đất công được quy hoạch làm trạm sạc, đồng thời kích hoạt các gói hỗ trợ vay vốn, ưu đãi lãi suất cho doanh nghiệp tham gia.
Hiện tại, Sở Xây dựng TP.HCM đang tổng hợp, hoàn thiện báo cáo đề xuất dựa trên các ý kiến phản biện để tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi từ các cơ quan ban ngành và người dân trước khi trình UBND thành phố phê duyệt.