Nga và Trung Quốc cắm dùi ở Bắc Cực, châu Âu mơ giấc mơ hoang đường?

Châu Âu đang thua kém toàn diện

Tuần vừa rồi, Moscow và Bắc Kinh đã đạt được thoả thuận mở rộng lưu lượng vận tải hàng hoá dọc các hành lang hàng hải Bắc Cực. Hai bên cùng đồng ý tăng cường sự kết nối giữa các cảng và làm sâu sắc hơn hợp tác trong lĩnh vực đóng tàu chuyên dụng cho vùng cực Bắc.

Động thái của Nga và Trung Quốc diễn ra ngay sau khi châu Âu công bố Chiến lước Bắc Cực mới, trong đó có mục tiêu kiềm chế ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc tại khu vực này.

Giấc mơ không mất tiền mua và đương nhiên, người châu Âu được toàn quyền theo đuổi giấc mơ của họ. Dù vậy, vẫn có những tiếng nói cất lên vì những sự thật hiển nhiên hơn nhiều.

Trên CNBC, các nhà phân tích chỉ rõ, châu Âu khó có thể thách thức địa vị của Nga và Trung Quốc ở Bắc Cực. Đơn giản bởi lẽ Moscow đang kiểm soát toàn diện các tuyến đường Biển Bắc bao gồm: giấy phép vận chuyển, phí vận chuyển và một đội tàu phá băng hùng hậu sử dụng năng lượng hạt nhân.

Về phần mình, Bắc Kinh cung cấp hàng hoá, tàu thuyền và năng lực công nghiệp cần thiết để phát triển hành lang vận tải này.

Trước tương quan lực lượng này, châu Âu lại yếu thế một cách đáng… ghi nhận. Đội tàu phá băng và năng lực của đội tàu này ở châu Âu hạn chế. Hạ tầng sẵn có ở Bắc Cực khiêm tốn.

Chiến lược mới của EU kêu gọi mở rộng năng lực tàu phá băng, tăng cương răn đe hàng hải và phát triển hạ tầng kết nối các tuyến thương mại Bắc Cực với thị trường châu Âu.

Châu Âu còn dự định xây dựng một trung tâm an ninh hàng hải và các cách thức bảo vệ tốt hơn hệ thống cáp quan biển của các nước trong khu vực.

Dù vậy, theo các chuyên gia, nỗ lực như vậy chưa giúp châu Âu vượt qua Trung Quốc và Nga. Thúc đẩy hành lang vận tải mới này đồng nghĩa với việc phụ thuộc nhiều hơn và hạ tầng do Nga kiểm soát, điều đi ngược với mong muốn nhất quán của châu Âu là giảm bớt tầm ảnh hưởng kinh tế của Nga.

Vì thế, tới thời điểm này, giấc mơ chỉ là giấc mơ. Thậm chí, với nhiều người, đó còn là một giấc mơ hoang đường.

Thêm một điểm nhấn hợp tác chiến lược Nga – Trung Quốc

Điều quan trọng hơn, cả Nga và Trung Quốc đều không dừng lại chờ châu Âu đuổi kịp. Hiện Bắc Cực vẫn là người chơi "bên lề", chiếm khoảng 0.3% khối lượng vận tải toàn cầu. Con số được dự kiến tăng lên 1% vào năm 2030 nhưng điều này hoàn toàn có thể thay đổi.

Xung đột ở Trung Đông đã phơi bày gần như toàn bộ tính dễ tổn thương của cung đường vận chuyển truyền thống này. Tuyến đường Biển Bắc đang được cân nhắc như một lựa chọn thay thế ngày càng hấp dẫn.

Về thời gian, các tàu hàng di chuyển từ châu Á sang châu Âu thông qua tuyến đường Biển Bắc có thể rút ngắn còn 18 đến 22 ngày, thay vì mất 28 đến 35 ngày theo hải trình đi qua kênh đào Suez.

Với Moscow, tuyến đường Biển Bắc cung cấp một hành lang vận tải trực tiếp cho dòng năng lượng sang châu Á, thị trường quan trọng của Nga để đối phó với các lệnh trừng phạt phương Tây.

Bắc Kinh cần tuyến đường này như một phương án giảm thiểu sự phụ thuộc vào các điểm nghẽn hàng hải truyền thống.

Ông David Roche, nhà phân tích chiến lược tại Quantum Strategy & Geonomics nói trên CNBC, tầm quan trọng của Bắc Cực còn nằm ở chỗ nó làm sâu sắc hơn sự phụ thuộc lẫn nhau giữa kinh tế Nga và Trung Quốc.

Tất nhiên, theo vị chuyên gia này, sự phụ thuộc lớn hơn nằm ở phía Nga bởi Trung Quốc đang là nơi tiêu thụ phần lớn dòng năng lượng không đến được với thị trường châu Âu.

Hiện tượng trái đất nóng lên đang là một đòn bẩy tự nhiên cho tuyến đường thương mại qua Bắc Cực. Theo một nghiên cứu công bố trên Tạp chí WMU Journal of Maritime Affairs, tình trạng băng tan ở các vùng cực có thể làm tăng năng lực vận tải của tuyến đường Biển Bắc lên mức từ 127 triệu tấn hàng hoá đến 463 tấn hàng hoá một năm từ giờ tới năm 2050. Lẽ dĩ nhiên, cả Nga và Trung Quốc sẽ không bỏ qua cơ hội này.