Phép thử cho thị trường xăng dầu tự quyết giá

Cạnh tranh bắt đầu rõ nét hơn

Tại kỳ điều hành giá xăng dầu ngày 15.10 vừa qua, có 14 thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu chủ động giảm giá bán lẻ thêm 300 - 350 đồng/lít hoặc kg so với mức giá tối đa do liên bộ Công thương - Tài chính công bố. Động thái này diễn ra khi cơ chế điều hành hiện tại vẫn cho phép doanh nghiệp bán lẻ theo mức giá tối đa được công bố, chứ không bắt buộc phải bán đúng mức giá đó. Việc chủ động giảm giá cho thấy doanh nghiệp có thể sử dụng một phần dư địa kinh doanh để chia sẻ chi phí với người tiêu dùng và tạo lợi thế cạnh tranh cho hệ thống phân phối của mình.

Theo thông báo phát đi của Petrolimex , doanh nghiệp này chủ động quyết định giá bán các mặt hàng xăng dầu thấp hơn 300 đồng/lít, kg so với mức giá được xác định theo cơ chế điều hành, áp dụng đến ngày 29.10, tính từ thời điểm có hiệu lực của kỳ điều hành giá xăng dầu ngày 15.10. "Mức giảm này tương ứng với khoản lợi nhuận định mức tối đa được tính trong giá cơ sở xăng dầu. Quyết định của Petrolimex nhằm chia sẻ một phần áp lực chi phí với người dân và doanh nghiệp; đồng thời hưởng ứng các giải pháp của Chính phủ về bình ổn thị trường, kiểm soát giá cả, kiềm chế lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô", Petrolimex lý giải và nhấn mạnh đây là hành động nhất quán với định hướng điều hành của lãnh đạo doanh nghiệp trong các giai đoạn thị trường năng lượng biến động mạnh. Bài toán không chỉ là hiệu quả kinh doanh mà còn là bảo đảm dòng chảy năng lượng không bị gián đoạn, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô và tâm lý thị trường.

Ảnh: Nhật Thịnh

Sau khi Petrolimex công bố giảm 300 đồng/lít, kg, các doanh nghiệp khác cũng lần lượt điều chỉnh theo. PVOIL công bố giảm 350 đồng/lít xăng dầu tại 1.100 cửa hàng, từ 0 giờ ngày 16.10 đến 15 giờ ngày 22.10; các thương nhân đầu mối khác cũng công bố mức giảm từ 300 - 350 đồng/lít, kg như nói trên.

Trao đổi với PV Thanh Niên, GS-TS Võ Xuân Vinh - Viện trưởng Viện nghiên cứu kinh doanh, Đại học Kinh tế TP.HCM - đánh giá việc doanh nghiệp chủ động giảm giá thấp hơn mức điều hành là tín hiệu đáng chú ý trong bối cảnh Bộ Công thương đang xây dựng cơ chế mới theo hướng trao quyền quyết định giá bán lẻ cho doanh nghiệp. Khi các đơn vị có thể chủ động hơn về giá, cạnh tranh sẽ có cơ hội thể hiện rõ hơn qua mức giá niêm yết tại từng hệ thống cửa hàng.

Thực tế trên thế giới, nhiều nước để doanh nghiệp tự quyết giá bán lẻ xăng dầu trong điều kiện bình thường. Điểm khác nhau giữa họ không nằm ở chỗ ai quyết giá, mà là cửa hàng sẽ báo thay đổi giá khi nào. Chẳng hạn, ở bang Tây Úc (Úc), các cửa hàng bán lẻ xăng dầu phải báo giá bán hôm sau trước 14 giờ ngày hôm nay, giữ nguyên giá đó trong 24 tiếng, không phụ thuộc giá mua vào tăng hay giảm để thay đổi giá theo giờ. "Tại VN, từ sau xung đột Trung Đông , giá xăng dầu thế giới leo thang, chúng ta đã có những quyết sách giảm thuế xăng dầu rất kịp thời, thậm chí trích ngân sách cho bình ổn giá trong thời điểm giá nhiên liệu thế giới tăng nóng. Hiện tại, dự thảo về nghị định kinh doanh xăng dầu cũng đưa quy định doanh nghiệp tự quyết giá nhưng phải báo trước 30 phút. Đó cũng là một trong những cách điều hành giá xăng dầu tiến tới thị trường cạnh tranh. Nên theo tôi, việc điều chỉnh giá vừa rồi của một số thương nhân đầu mối là phép thử cho thị trường xăng dầu trước khi nghị định mới được thông qua", GS-TS Võ Xuân Vinh nêu quan điểm.

Trước đó, tại hội nghị lấy ý kiến rộng rãi dự thảo nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu cuối tháng 9, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh cũng cho rằng khi trao quyền quyết định giá cho doanh nghiệp, chúng ta phải chấp nhận mỗi cây xăng có thể một giá khác nhau.

Trao quyền định giá, cần minh bạch chi phí và lợi nhuận

Mặt khác, GS-TS Võ Xuân Vinh cũng nhấn mạnh mức giảm trong đợt này chưa đủ để khẳng định cạnh tranh giá đã diễn ra rộng khắp trên thị trường, bởi vẫn có 12 thương nhân đầu mối bán theo mức giá điều hành, trong khi nhóm doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu có quy mô nhỏ hơn vẫn "than trời" vì lỗ lã, chiết khấu thấp, ăn mòn vào giá vốn. Dù vậy, diễn biến trên cho thấy thị trường đã có những yếu tố tạo dư địa để doanh nghiệp điều chỉnh giá bán và chính sách chiết khấu. Tuy nhiên, không thể chỉ căn cứ vào việc giá xăng dầu thành phẩm tại Singapore giảm để kết luận toàn bộ doanh nghiệp tạo nguồn đều có lãi hoặc đủ điều kiện giảm giá. Giá bán còn phụ thuộc vào thời điểm nhập hàng, giá vốn của lượng hàng tồn kho, chi phí vận chuyển, kinh doanh và các điều kiện giao dịch cụ thể.

Từ đó, GS-TS Võ Xuân Vinh cho rằng việc doanh nghiệp chủ động giảm giá thể hiện trách nhiệm với cộng đồng khi chia sẻ một phần lợi ích với người tiêu dùng nhưng để đánh giá đầy đủ hiệu quả của cơ chế thị trường tự quyết giá xăng dầu, cần theo dõi diễn biến giá bán của các doanh nghiệp trong thời gian dài hơn, thay vì chỉ căn cứ vào một vài đợt điều chỉnh.

Ông Văn Tấn Phụng - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Đồng Nai, nhận định việc một số doanh nghiệp đầu mối chủ động giảm giá bán lẻ xăng dầu thấp hơn mức công bố của liên bộ Công thương - Tài chính có thể coi là tín hiệu cạnh tranh của thị trường. Tuy nhiên, trong khi 14 thương nhân đầu mối giảm giá thêm 300 - 350 đồng/lít, kg thì vẫn có 12 thương nhân giữ nguyên mức giá điều hành. Điều này cho thấy sự khác biệt trong chi phí, giá vốn và khả năng giảm giá của từng doanh nghiệp, cũng như mức độ cạnh tranh thực chất trên thị trường.

"Khi doanh nghiệp đầu mối đồng thời có hệ thống phân phối và bán lẻ quy mô lớn, việc giảm giá trong hệ thống có thể tạo lợi thế đáng kể so với các doanh nghiệp phân phối, bán lẻ độc lập. Vì vậy, cần tách bạch hoạt động nhập khẩu, tạo nguồn, bán buôn và bán lẻ xăng dầu trong hệ thống với hệ thống kế toán riêng nhằm minh bạch giá vốn và giá bán giữa các khâu. Khi xác định được giá bán buôn, doanh nghiệp có thể công bố mức giá áp dụng tại từng thời điểm, làm cơ sở giao dịch với các đơn vị bán lẻ trong hệ thống cũng như các đại lý bên ngoài", ông Văn Tấn Phụng nêu quan điểm và giải thích thêm nếu doanh nghiệp vừa nắm khâu nhập khẩu, tạo nguồn, vừa phân phối và bán lẻ, việc hạch toán không tách bạch có thể gây khó khăn trong xác định chi phí, lợi nhuận thực tế của từng khâu, đồng thời đặt ra vấn đề về tính bình đẳng trong cạnh tranh giữa cửa hàng thuộc hệ thống và các đơn vị kinh doanh độc lập. "Cạnh tranh về giá chỉ phản ánh đúng hiệu quả thị trường khi giá bán, chi phí và sản lượng hàng hóa được hạch toán minh bạch, thống nhất", ông Văn Tấn Phụng nhấn mạnh.