Vừa kí kết thỏa thuận đất hiếm, 'cứu tinh' của Mỹ có động thái lạ: Vẫn duy trì lệnh cấm xuất khẩu, tuyên bố không muốn chỉ khai thác nguyên liệu giá rẻ

Bộ trưởng Thương mại Malaysia Tengku Zafrul Aziz ngày 29/10 cho biết nước này sẽ tiếp tục duy trì lệnh cấm xuất khẩu đất hiếm thô nhằm bảo vệ nguồn tài nguyên trong nước, dù vừa ký một thỏa thuận khoáng sản quan trọng với Hoa Kỳ.

Phát biểu trước Quốc hội, ông Zafrul bác bỏ cáo buộc cho rằng Malaysia đang ưu tiên lợi nhuận trước mắt hoặc mục tiêu chiến lược khi mở cửa xuất khẩu đất hiếm sang Mỹ. “Chúng tôi không muốn trở thành một quốc gia chỉ khai thác và vận chuyển nguyên liệu thô giá rẻ như trước đây nữa,” ông nhấn mạnh.

Theo ông Zafrul, chính sách hiện nay không nhằm ngăn chặn thương mại vĩnh viễn, mà hướng tới ngăn xuất khẩu nguyên liệu thô chưa qua chế biến để thúc đẩy các hoạt động gia tăng giá trị trong nước. Malaysia sẽ khuyến khích đầu tư nước ngoài và chuyển giao công nghệ để phát triển ngành khai thác – chế biến đất hiếm nội địa.

Theo ước tính của chính phủ, Malaysia hiện sở hữu khoảng 16,1 triệu tấn đất hiếm, nhưng vẫn thiếu công nghệ khai thác và tinh chế. Các nguyên tố đất hiếm là thành phần thiết yếu trong sản xuất xe điện, chất bán dẫn, thiết bị quốc phòng và công nghệ sạch.

Đầu tháng này, Reuters đưa tin Malaysia đang đàm phán với Trung Quốc về hợp tác chế biến đất hiếm, với kế hoạch giữa quỹ đầu tư quốc gia Khazanah Nasional và một công ty Trung Quốc nhằm xây dựng nhà máy lọc tại Malaysia.

Trong khi đó, Mỹ đã ký các thỏa thuận song phương với Malaysia và Thái Lan trong chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump nhằm đa dạng hóa chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng trước sự cạnh tranh từ Trung Quốc. Tuyên bố chung giữa hai nước cho biết Malaysia cam kết không áp hạn ngạch hoặc cấm xuất khẩu khoáng sản quan trọng sang Mỹ.

Tuy nhiên, lệnh cấm xuất khẩu đất hiếm thô mà Malaysia ban hành từ năm ngoái vẫn có hiệu lực. Chính phủ nước này đặt mục tiêu thúc đẩy chế biến sâu và phát triển lĩnh vực hạ nguồn, thay vì chỉ xuất khẩu tài nguyên ở dạng thô.

Hiện tại, Lynas Rare Earths (Australia) là công ty đất hiếm lớn nhất đang hoạt động tại Malaysia, với tổ hợp chế biến tại Kuantan chuyên tách chiết nguyên tố đất hiếm phục vụ thị trường toàn cầu. Lynas lấy nguyên liệu từ mỏ tại Australia, song cũng đang thăm dò các mỏ đất sét ion trong lãnh thổ Malaysia.

Chuyến công du của Tổng thống Trump qua các quốc gia Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương trong tuần qua đã mang lại hơn 10 tỷ USD các thỏa thuận chuỗi cung ứng với Úc, Nhật Bản, Malaysia và Thái Lan. Washington kỳ vọng loạt thỏa thuận này sẽ giúp cắt giảm 90% sự phụ thuộc vào Trung Quốc, đồng thời thiết lập mạng lưới đối tác khu vực trong khai thác, chế biến và dự trữ các nguyên liệu chiến lược phục vụ công nghiệp quốc phòng và công nghệ sạch.

Theo Reuters